Avukat Alperen Eren olarak, Kayseri Avukat ve Kayseri Hukuk Bürosu çerçevesinde İcra ve İflas Hukuku alanında faaliyet göstermekte ve avukatlık hizmeti, tevkil işlemleri ve hukuki danışmanlık hizmeti verilmektedir.
İcra ve iflas süreçlerinde, alacaklıların alacaklarını tahsil edebilmesi için borçlunun malvarlığına haciz konulması sıkça karşılaşılan bir durumdur. Ancak, İcra ve İflas Kanunu (İİK), bazı mal ve hakların haczedilemeyeceğini açıkça düzenleyerek, borçlunun ve ailesinin asgari yaşam koşullarını koruma altına almıştır. Bu düzenlemeler yalnızca Kayseri’de değil, Türkiye’nin tüm illerinde geçerlidir.
Kayseri’de bir icra dosyası kapsamında borçlunun malvarlığı araştırılırken, İİK m.82 ve ilgili diğer hükümler dikkate alınmadan yapılan haciz işlemleri hukuka aykırı olur. Bu nedenle, hem borçlular hem alacaklılar hem de icra memurları için haczedilemeyen mallar konusunu bilmek büyük önem taşır.
Haczedilemeyen Mallar Kavramı ve Hukuki Dayanak
İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesi, hangi malların haczedilemeyeceğini açıkça düzenler. Bu hükümler, borçlunun ve ailesinin temel yaşamını sürdürmesini sağlamak, borçlunun mesleğini icra edebilmesine olanak tanımak ve sosyal devlet ilkesini korumak amacıyla getirilmiştir.
Kanuna göre haczedilemeyen mallar şunlardır:
1. Maddi Hukukun Devrini Yasakladığı Mallar ve Haklar
Kanundan dolayı devredilemeyen haklar haczedilemez. Örneğin:
- Kişiye bağlı haklar
- İntifa hakkı
- Oturma hakkı
- Manevi tazminat talepleri
TMK m. 25/4 gereğince manevi tazminat istemi, karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez; miras bırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez.
2. İcra ve İflas Kanunu’na Göre Tamamı Haczedilemeyen Mallar ve Haklar
Devlet Malları – İİK m.82/1-1
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.82/1-1’e göre:
“Devlet malları ile mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar” haczedilemez.
Devlet aleyhine icra takibi yapılabilir, ancak devlet malları haczedilemez. Örnekler:
- Köyün orta malları (mera, otlak, yaylak, köy hizmeti için toplanan paralar) – 442 s. Köy Kanunu m.8
- Belediyelerin proje karşılığı borçlanma yoluyla elde ettiği gelirler, şartlı bağışlar, kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan mallar, vergi, resim ve harç gelirleri – 5393 s. Belediye Kanunu m.15
- İl özel idaresinin proje karşılığı borçlanma gelirleri, vergi, resim ve harçları – 5302 s. İl Özel İdaresi Kanunu m.7
- SGK’nın taşınır/taşınmazları, bankalardaki mevduatları – 5502 s. SGK Kanunu m.35
Kamu düzenine ilişkin bu kural gereği, devletin ve kamu tüzel kişilerinin malları haczedilemez; ancak özel hukuk tüzel kişilerinin malları haczedilebilir (örneğin dernekler ve vakıflar).
3. Mesleki Faaliyet İçin Gerekli Eşyalar – İİK m.82/1-3
Borçlu, sermayesinden ziyade bedeni çalışmasına dayanan bir meslek sürdürüyor ise mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan eşya (önlük, tulum, şapka vb.) haczedilemez.
Ayrıca para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyaları hariç olmak üzere borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için lüzumlu eşyalar da haczedilemez.
Yargıtay’ın görüşüne göre mütevazi bir hayat standardını sürdürebilmek için gerekli, değeri fahiş olmayan eşyalar lüzumlu eşya sayılır.
Örneğin:
- Mutfak eşyaları (tencere, tabak, ocak, fırın)
- Yatak, yorgan, masa, sandalye, koltuk, halı, perde
- Buzdolabı, televizyon, bilgisayar (birer adet)
4. Çiftçilik ve Sanat Eşyaları – İİK m.82/1-4
Borçlu çiftçi ise kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri olan arazi, çift hayvanları, nakil vasıtaları, eklenti ve ziraat aletleri haczedilemez.
Borçlu bir sanat ve meslek sahibi ise mesleği için lüzumlu alet, edevat ve kitapları haczedilemez.
Örnekler:
- Avukatın kitapları ve bilgisayarı
- Terzinin dikiş makinesi
- Kuaförün makası ve koltuğu
Ancak sermaye ağırlıklı mallar (lokanta jeneratörü, masa, taksi vb.) haczedilebilir.
5. Borçlunun Tercih Edeceği Hayvanlar – İİK m.82/1-5
Borçlunun ve ailesinin idaresi için lüzumlu ise:
- Bir süt veren manda veya inek
- Üç keçi veya koyun
- Bu hayvanların üç aylık yem ve yataklıkları
haczedilemez.
6. İki Aylık Yiyecek ve Yakacak – İİK m.82/1-6
Borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları ile borçlu çiftçi ise gelecek mahsul için gerekli tohumluğu haczedilemez.
7. Bağ, Bahçe ve Hayvancılık – İİK m.82/1-7
Bağ, bahçe veya sebze yetiştiricisinin geçimi için gerekli alanlar ve aletler; geçimi hayvancılıkla olanların hayvanları ile üç aylık yem ve yataklıkları haczedilemez.
8. Kaydı Hayatla İratlar – İİK m.82/1-8
Borçlar Kanunu m.610’a göre devredilemeyeceği taraflarca kararlaştırılmış ömür boyu gelir ve ölünceye kadar bakma alacakları haczedilemez.
9. Askeri ve Zabıta Maaşları – İİK m.82/1-9
Ordu ve zabıta hizmetlerinde malul olanlara bağlanan emekli maaşları, ailelerine bağlanan maaşlar, uçuş/dalış tazminatları haczedilemez.
10. Yardım Maaşları – İİK m.82/1-10
Bir yardımlaşma sandığı veya derneği tarafından bağlanan hastalık, zaruret ve ölüm maaşları haczedilemez. 2022 sayılı Kanun uyarınca muhtaç aylıkları da haczedilemez.
11. Vücut ve Sağlık Zararları İçin Tazminatlar – İİK m.82/1-11
Maddi tazminat olarak ödenen veya ödenecek paralar (toplu ya da irat şeklinde) haczedilemez.
12. Borçlunun Haline Münasip Evi – İİK m.82/1-12
Borçlunun sosyal durumu ve ailesinin ihtiyacına uygun mesken haczedilemez. Ev satılırsa bedelinden borçlunun haline münasip mesken alacak miktar kendisine bırakılır.
13. Öğrenci Bursları – İİK m.82/1-13
5102 sayılı Kanun m.4 uyarınca KYK burs ve kredileri haczedilemez.
14. Borcun Malın Bedelinden Doğması Hali – İİK m.82/2
Maddenin 2, 3, 4, 5, 7 ve 12. bentlerindeki mallar, borç bu eşyaların bedelinden doğmuşsa haczedilebilir.
2. İcra Memurunun Yetki ve Sorumlulukları
İcra memurları haciz sırasında İİK m.85 gereği, haczedilemeyecek malları tespit edip haciz tutanağına işlememekle yükümlüdür. Hukuka aykırı haciz işlemleri, icra hukuk mahkemesinde şikâyet yoluyla iptal edilebilir.
Kayseri’de de icra müdürlükleri, haciz sırasında borçlunun beyanını alarak bu tür eşyaları belirlemekte ve haciz dışında tutmaktadır. Ancak uygulamada hatalı işlemler olabildiğinden, bir Kayseri icra avukatından hukuki destek almak önemlidir.
3. Yargıtay Kararları Işığında Haczedilemeyen Mallar
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında, haczedilemeyen mallar konusunda şu ilkelere vurgu yapılmaktadır:
- Haczedilemezlik iddiası, icra memuruna derhal bildirilmelidir.
- Borçlunun mesleğini sürdürmesi için gerekli araçların haczi, ekonomik faaliyet özgürlüğüne aykırıdır.
- Tek konutun haczi, ancak kanunda belirtilen özel hallerde mümkündür.
4. Kayseri’de Haczedilemeyen Mallar Uygulaması
Kayseri’de icra dosyalarında haczedilemeyen mallar konusunda genel olarak Türkiye uygulamasıyla paralel bir sistem izlenmektedir. Ancak yerel ekonomik koşullar ve malvarlığı türleri dikkate alındığında, özellikle tarım makineleri, küçükbaş hayvanlar, traktörler gibi tarımsal üretim araçlarının haczedilemeyeceğine dair talepler daha sık görülmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
❓ Emekli maaşım haczedilebilir mi?
Hayır, emekli maaşları kural olarak haczedilemez. Ancak borçlu maaşının haczine rıza gösterirse haciz uygulanabilir.
❓ Ev eşyalarımın tamamı haczedilebilir mi?
Hayır. Sadece lüks veya ihtiyaç fazlası olan eşyalar haczedilebilir. Temel ev eşyaları haciz dışıdır.
❓ Kayseri’de icra dosyam var, haczedilemeyecek mallarımı nasıl korurum?
İcra müdürlüğüne veya avukatınıza yazılı olarak başvurup İİK m.82’ye dayalı haczedilmezlik talebinde bulunmalısınız.
Sonuç ve Avukat Desteğinin Önemi
Haczedilemeyen mallar konusu, yalnızca kanun metninin okunmasıyla değil, uygulama ve Yargıtay kararları ışığında doğru şekilde yorumlanmalıdır. Kayseri’de veya Türkiye’nin herhangi bir yerinde, hakkınızı korumak ve hukuka aykırı hacizleri önlemek için deneyimli bir icra avukatından destek almanız önerilir.
Tüm Türkiye’de ve Ağırlıklı olarak Kayseri’de faaliyet gösteren Avukat Alperen Eren, icra ve iflas hukuku alanında müvekkillerine hem borçlu hem alacaklı tarafında profesyonel hizmet sunmaktadır.
Av. Alperen Eren 
Yorum bırakın