Avukat Alperen Eren olarak, Kayseri Avukat ve Kayseri Hukuk Bürosu çerçevesinde Miras Hukuku alanında faaliyet göstermekte ve avukatlık hizmeti, tevkil hizmeti ile hukuki danışmanlık hizmeti verilmektedir.
Miras hakkı, kişiler için oldukça önemli bir haktır. Mülkiyet hakkını doğrudan ilgilendirir ve çoğunlukla sorunların yaşandığı bir meseledir. Buna bağlı olarak hukuki düzenlemeleri de karmaşık bir yapıya sahiptir.
Esasen mirasbırakanın ölümü ile birlikte, bütün mirasçılar miras hakkına herhangi bir işlem yapmaksızın sahip olurlar. Ancak bu hakkın yerine getirilmesi ve paylaştırılması için bazı hukuki adımların izlenmesi gerekmektedir.
Bu yazımızda yasal mirasçılık, miras payları ve önemli bazı hususlara değindikten sonra, miras paylaşımının nasıl yapılacağı konusunu anlattık. Ardından bu konu ile ilgili bilinmesi gereken, özellik arz eden bazı noktaları açıkladık. Konunun teknik olması sebebiyle yazının tamamının okunmasında fayda vardır.
Kimler Yasal Mirasçıdır?
Ölen kişinin malvarlığının kimlere geçeceği konusu önem taşır. Zira miras paylaşımı ile ilgili işlemler, bu kişiler tarafından yapılabilecektir. Türk miras hukuku mevzuatında, zümre sistemi adı verilen bir sistem uygulanır. Buna göre:
- Altsoy Hayatta İse: Ölenin çocukları, torunları vb. altsoyu hayattaysa, miras bunlara kalır. Ölenin üstsoyu mirastan pay alamaz.
- Altsoy Yoksa İkinci Zümreye Geçiş: Altsoy hayatta değilse miras ikinci zümreye, yani üstsoya kalır. Ölenin anne ve babası, bunlar hayatta değilse kardeşleri ve yeğenleri mirastan hak kazanır.
- İkinci Zümre Yoksa Üçüncü Zümreye Geçiş: İkinci zümreden de kimse hayatta değilse, miras üçüncü zümreye; yani nene ve dedelere, bunlar hayatta değilse amca, hala, dayı ve teyzeye kalır.
- Hiç Mirasçı Yoksa: Ölenin kimsesi yoksa miras Devlet’e kalır.
Eşin Mirasçılığı: Eş, tüm bu zümrelerin dışında her durumda mirastan pay alır. Hangi zümre ile birlikte mirasçı olursa olsun, eşin miras hakkı vardır. Bunun yanında ölen kişi sağlığında başka kişileri de mirasçı atayabilir. Bu kişiler, herhangi bir engel yoksa atanmış mirasçı olarak mirastan hak kazanır.
Eşin hayatta olmaması durumunda, eşin payı doğrudan miras hakkı olan zümre üyeleri arasında eşit şekilde paylaştırılır.
Özet Miras Payı Tablosu
| Mirasçı | Eş Hayatta | Eş Hayatta Değilse | Saklı Pay |
|---|---|---|---|
| Çocuklar (Altsoy) | Eş 1/4, kalan çocuklar arası eşit | Çocuklar arası eşit | Yarı pay |
| Anne ve Baba | – | Eş 1/2 alır, kalan 1/2 anne ve babaya | 1/4 |
| Kardeşler | – | Pay, ebeveyn yoksa tamamı paylaşılır | – |
| Üçüncü Zümre (Nene, Dede, Amca, Hala, Dayı, Teyze) | – | Eş 3/4 alır, kalan 1/4 paylaşılır | Eşin 3. zümre ile birlikte 3/4 |
| Devlet | – | Hiç mirasçı yoksa tüm miras Devlete kalır | – |
Henüz Anne Karnındaki Çocuğun Miras Hakkı
Anne karnındaki bebek (cenin), hukuken bazı haklara sahip olabilmesi için sağ doğmak zorundadır. Sağ doğduğu takdirde, anne karnındayken de hak ehliyetine sahip olmuş sayılır.
Bu nedenle muris öldüğünde eşi gebe ise, bebek henüz doğmamış olsa bile terekede diğer kardeşleri gibi hak sahibi olur. Bu durumda mirasın paylaştırılması için bebeğin doğumu beklenir. Bebek sağ doğmazsa, sanki hiç miras hakkı olmamış gibi işlem yapılır.
Resmi Nikahı Olmayan Eşin Miras Hakkı
Eşin miras hakkı elde edebilmesinin en önemli şartı, Türk Medeni Kanunu anlamında resmi nikah bağı ile evlilik ilişkisinin bulunmasıdır. Resmi nikahı olmayan kişi, mirastan hak alamaz.
Ancak muris, sağlığında bazı hukuki işlemlerle bu kişiye malvarlığı bırakabilir. Örneğin:
- Resmi nikahsız eşini mirasçı olarak atayabilir.
- Ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapabilir.
- Muayyen bir mal vasiyetinde bulunabilir.
Evlilik Dışı Doğan Çocuğun ve Evlatlığın Miras Hakkı
- Evlatlık: Evlat edinilmiş kişi, yalnızca kendisini evlat edinen kişiye mirasçı olabilir. Evlatlık, evlat edinenin anne-babasına veya diğer akrabalarına mirasçı olamaz.
- Evlilik Dışı Çocuk: Evlilik dışında doğan çocuklar, evlilik içi çocuklarla aynı miras hakkına sahiptir.
Miras Payları Nelerdir?
Türk Medeni Kanunu m. 495 ve devamı uyarınca miras paylaşım oranları şöyledir:
- Altsoy Hayattaysa:
- Eş mirasın ¼’ünü alır.
- Kalan ¾, çocuklar arasında eşit olarak bölünür.
- Ölen çocuğun yerine, onun çocukları (torunlar) geçer.
- Altsoy Yoksa, Ebeveyn Hayattaysa:
- Eş mirasın ½’sini alır.
- Kalan ½, anne ve babaya eşit olarak bölünür.
- İkinci Zümre Yoksa, Üçüncü Zümreye Geçiş:
- Eş mirasın ¾’ünü alır.
- Kalan ¼, nene ve dedeye; bunlar yoksa amca, hala, dayı ve teyzeye paylaştırılır.
- Hiç Mirasçı Yoksa:
- Eş mirasın tamamını alır.
- Eş de yoksa miras devlete geçer.
Miras Paylaşımında Saklı Pay
Kanun, bazı mirasçıların paylarını özel koruma altına almıştır. Saklı pay oranları şöyledir:
- Altsoyun miras hakkının ½’si saklı paydır.
- Anne ve babanın miras hakkının ¼’ü saklı paydır.
- Eşin, 1. ve 2. zümre ile birlikte mirasçı olması halinde hakkının tamamı, 3. zümre ile birlikte mirasçı olması halinde ise hakkının ¾’ü saklı paydır.
Saklı pay, miras bırakanın vasiyetname veya diğer tasarruflarla ortadan kaldıramayacağı bir haktır.
Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Miras paylaşımında uyuşmazlık sıkça görülür. Paylaşım iki şekilde yapılabilir:
- Mirasbırakanın Sağlığında Belirlemesi: Muris, sağlığında bir paylaşım şekli belirleyebilir. Bu paylaşım saklı paya aykırı olmamalıdır. Aksi halde saklı payı aşan kısım tenkis davası ile geri alınabilir.
- Mirasçıların Anlaşması: Mirasçılar kendi aralarında anlaşarak mirası paylaşabilirler.
- Mahkeme Yoluyla Paylaşım: Mirasçılar anlaşamazsa, miras paylaşım davası açılır.
Miras Taksim Sözleşmesi (Miras Paylaşım Sözleşmesi)
Türk Medeni Kanunu m. 676 uyarınca mirasçılar, yazılı bir miras taksim sözleşmesi yaparak terekeyi paylaşabilirler.
Şartları:
- Tüm mirasçıların katılımı gerekir.
- Sözleşme yazılı olmalıdır (noter şartı yoktur ama noter huzurunda yapılması ispat kolaylığı sağlar).
- Kanuni oranlara uymak zorunda değildir; mirasçılar istedikleri gibi paylaşabilir.
Noter huzurunda yapılan sözleşmeler, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önüne geçer.
Miras Paylaşımında Anlaşmazlık ve Miras Paylaştırma Davası
Miras Paylaşımında Anlaşmazlık
Miras paylaşımı sürecinde bazen mirasçılar arasında anlaşmazlık ortaya çıkabilir. Böyle bir durumda izlenmesi gereken yol miras taksim davası açmaktır. Miras paylaşımında anlaşmazlık yaşayan mirasçı, tereke üzerinde kendi başına tasarrufta bulunmamalıdır.
Aksi hâlde, haklı iken haksız duruma düşebilir. Bu nedenle deneyimli bir miras avukatının hukuki yardımına başvurulmalı, gerekiyorsa tereke malları üzerinde gerekli tedbirler alınmalıdır. Ardından miras paylaştırma davası sürecine gidilecektir.
Miras Paylaştırma Davası
Mirasçılar arasında anlaşmazlık olması durumunda her mirasçı, mahkemeye başvurarak mirasın paylaştırılması talepli dava açabilir. Bu davada hâkim öncelikle terekeyi mevcut mirasçılara göre pay gruplarına ayırır. Daha sonra hangi payın kime tahsis edileceği belirlenir.
Mirasın hâkim tarafından paylaştırılması ile birlikte, murisin ölümü anında başlayan elbirliği mülkiyeti sona erer.
Her mirasçı, terekedeki malların aynen paylaştırılması talebinde bulunabilir. Ancak aynen taksimin mümkün olmadığı durumlarda mal bir mirasçıya verilerek parasal denkleştirme yapılabilir. Değer kaybı olmaksızın bölünemeyen mallar satışa çıkarılır ve bedeli mirasçılar arasında paylaştırılır.
Dava süresince tereke mallarının değerini kaybetmemesi için gerekli tedbirler hâkim tarafından alınır. Taraflardan birinin talebi üzerine satış ertelenebilir.
Miras Paylaşımı Ne Kadar Sürer?
Miras paylaşımının süresi kesin olarak bilinemez.
Süreyi etkileyen unsurlar şunlardır:
- Terekeye dahil malların durumu
- Üçüncü kişilerin hak sahibi olup olmaması
- Tenkis davası gerekip gerekmediği
- Mirasçılara ulaşma durumu
- Mahkeme yoğunluğu
- Delil ve ispat araçlarının durumu
Deneyimli bir miras avukatı ile sürecin yürütülmesi, süreyi kısaltabilir.
Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı)
Mirasçılık belgesi, kişinin mirasçı olduğunu ispatlayan belgedir. Hem noterler hem de sulh hukuk mahkemeleri tarafından düzenlenebilir.
Belgede mirasçıların pay oranları da belirtilir. Mahkemeden talep edildiğinde duruşmasız olarak düzenlenir. Bu belge, aksi ispat edilene kadar doğru kabul edilir.
Hatalı veraset ilamı için iptal davası açılabilir. Yasal ve atanmış mirasçılar bu belgeyi talep edebilir. Atanmış mirasçılar için itiraz süresi 1 aydır.
Miras Paylaşımında Vergi
Miras yoluyla malvarlığı elde eden kişi veraset ve intikal vergisi öder. Vergi oranı malvarlığı değerine göre hesaplanır ve veraset ilamı beyannameye eklenir.
Murisin ölümünden önceki vergi borçları da mirasçılara geçer. Mirasçılar, borçlardan payları oranında ve kendi malvarlıkları ile sorumludur. Ancak vergi cezalarından mirasçılar sorumlu değildir.
Miras Sürecinde Vekâlet
Miras paylaşımı ve dava süreçlerini mirasçılar kendileri de yürütebilir. Ancak usul hataları süreci uzatabilir veya çıkmaza sokabilir. Bu nedenle, sürecin deneyimli bir miras avukatı ile yürütülmesi önerilir.
Vasiyetname Olması Durumunda Miras Paylaşımı
Miras paylaşımında ilk olarak murisin vasiyetname bırakıp bırakmadığına bakılır. Vasiyetname, yazılı, sözlü veya resmi şekilde olabilir.
Vasiyetname saklı payları zedeliyorsa tenkis davası açılarak düzeltilir. Geçerli bir vasiyetname varsa paylaşım buna göre yapılır.
Miras Sözleşmesi Olması Durumunda Paylaşım
Miras sözleşmeleri iki taraflıdır. Muris, miras sözleşmesi ile saklı payları ihlal ederse, tenkis davası açılabilir. Paylaşım sözleşmedeki esaslara göre yapılır.
Mirastan Mal Kaçırma
Mirastan mal kaçırma, satış, bağış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi görünüşte işlemlerle yapılabilir. Bu durumda muris muvazaası davası açılarak mallar terekeye iade edilir.
Miras Paylaşımında Hak Düşürücü Süreler
Miras paylaşım davasında hak düşürücü süre yoktur. Ancak ne kadar gecikilirse, hukuki süreç o kadar karmaşık hâle gelir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Dava, murisin son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesinde açılır. Veraset ilamı noter veya mahkemeden alınabilir. Yabancılık unsuru varsa belgeyi mahkeme verir.
Avukatın Önemi
Miras taksim sözleşmesi ve miras paylaşım davaları, hukuk tekniği bakımından son derece hassas süreçlerdir. Yapılacak küçük bir hata bile ciddi hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle sürecin başından sonuna kadar alanında deneyimli bir avukatla çalışmak, hakların korunması açısından büyük önem taşır.
Kayseri Avukat Alperen Eren, miras hukuku alanındaki bilgi ve tecrübesiyle müvekkillerine en doğru hukuki yönlendirmeyi sunmaktadır. Tüm Türkiye’de miras avukatlığı hizmeti veren ve ağırlıklı olarak Kayseri miras avukatı olarak, miras paylaşımı, miras taksimi, tenkis davaları ve muris muvazaası davalarında etkin ve sonuç odaklı çözümler üretmektedir.
Haklı iken haksız duruma düşmemek, süreci gereksiz yere uzatmamak ve miras haklarınızı eksiksiz şekilde korumak için profesyonel destek almak her zaman en güvenli yoldur.
Av. Alperen Eren 
Yorum bırakın