Uyuşturucu madde ticareti suçu, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK m. 188) 188. maddesinde düzenlenmiştir. Bu suç; uyuşturucu ve uyarıcı maddelerin satılması, üretilmesi, ithalat ve ihracatının yapılması veya başkalarının temin etmesine yardımcı olunması gibi birçok farklı eylemle gerçekleştirilebilir. Uyuşturucu satmanın cezası, suçun temel ve nitelikli hallerine göre farklılık göstermekte olup, tüm bu haller TCK’nın 188. maddesinde detaylıca yer almaktadır. Bu kapsamlı içeriğimizde, uyuşturucu madde ticareti suçunun maddi ve manevi unsurları, etkin pişmanlık hükümleri, satışa hazır halde bulundurma kriterleri ve hassas terazi gibi kritik konuların tüm detaylarına değineceğiz.
Uyuşturucu Madde Ticareti Suçu Nedir? (TCK m. 188)
TCK m. 188‘de tanımlanan uyuşturucu madde ticareti suçu; uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin ruhsatsız veya ruhsata aykırı bir şekilde:
- Üretilmesi (imal edilmesi),
- İthalatının ve ihracatının yapılması,
- Nakledilmesi veya depolanması
şeklindeki seçimlik hareketlerden birinin veya birkaçının gerçekleştirilmesiyle işlenebilen bir suç tipidir. Bu seçimlik hareketlerden herhangi birinin yapılmış olması, suçun oluşumu ve tamamlanması için yeterlidir.
Önemli Not: Fail tarafından birden fazla seçimlik hareketin yapılması (örneğin hem nakletme hem bulundurma) halinde dahi, fiil tekliği korunur ve yalnızca tek bir uyuşturucu madde ticareti suçu oluşur.
Korunan Hukuki Değer
Uyuşturucu maddeler, bireylerin sağlığını doğrudan tehdit ettiğinden ve toplum sağlığını yakından ilgilendirdiğinden, uyuşturucu madde imal ve ticareti suçunda korunan hukuki değer; kamunun sağlığı ve güvenliğidir. Bu nedenle ilgili düzenlemeler hem ulusal hem de uluslararası mevzuatta kritik bir öneme sahiptir.
Uyuşturucu Madde Ticareti Suçları ve Seçimlik Hareketler
Uyuşturucu maddenin ticaretinin gerçekleştirilme şekli, farklı suç tiplerinin ve nitelikli hallerin oluşmasına zemin hazırlar. TCK m. 188 hükmünde düzenlenen ve uyuşturucu ticareti suçunu oluşturan seçimlik hareketler (fiiller) şunlardır:
1. Uyuşturucu Madde İmal Etme Suçu
Ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak, bir maddenin (veya uyuşturucu/uyarıcı maddenin) belirli işlemlerden (damıtma, elektroliz, tepkimeye sokma vb.) geçirilerek başka nitelikte bir uyuşturucu maddeye dönüştürülmesi işlemidir. Maddenin niteliği değişmezse (örneğin kenevirden esrar elde etme), Yargıtay bunu imalat olarak değerlendirmemektedir.
2. Uyuşturucu Madde İhraç Etme Suçu
Yurtiçinde bulunan uyuşturucu maddenin; kara, hava, deniz, posta veya kargo yolu ile ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak yurt dışına çıkarılmasıdır.
- Teşebbüs: İhracı gerçekleştirilecek uyuşturucu madde gümrük kontrolleri sırasında yakalanırsa, suç tamamlanamadığı için teşebbüs aşamasında kalır.
- Nakletme/Bulundurma: Madde, gümrük alanına ulaşmadan yakalanırsa, uyuşturucu madde ihraç etme suçu değil, nakletme veya bulundurma suçu gündeme gelecektir.
3. Uyuşturucu Madde İthal Etme Suçu
Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin ruhsatsız veya ruhsata aykırı şekilde gümrük kapılarından veya başkaca bir suretle yurt dışından ülke içerisine sokulmasıdır.
- Transit Geçiş: Failin Türkiye’yi transit geçiş olarak kullanması halinde, bu fiil ithal etme suçunu değil, uyuşturucu madde nakletme veya sevk etme suçunu oluşturur.
4. Uyuşturucu Madde Sevk Etme Suçu
Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin bizzat maliki ya da zilyedi tarafından bir bedel karşılığında; kargo, otobüs, taksi gibi araçlarla ülke içerisinde bir yerden başka bir yere, bir kişiye gönderilmesi işlemidir.
5. Uyuşturucu Madde Nakletme Suçu
Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin maliki veya zilyedi tarafından ya da kendisine bağlı çalışan kişiler aracılığıyla bir yerden başka bir yere veya kişiye götürülmesi işlemidir.
- Nakledenin, maddenin maliki veya zilyedi olma zorunluluğu yoktur. Maddenin uyuşturucu olduğunu bilmesi yeterlidir.
- Nakil, bedelli veya bedelsiz yapılabilir.
- Nakledilen miktar, kişinin kendi kullanımı sınırları içerisindeyse, uyuşturucu madde kullanma suçundan ceza verilir.
6. Uyuşturucu Madde Kabul Etme Suçu
Bir başkasına ait uyuşturucu veya uyarıcı maddenin zilyetliğinin herhangi bir bedel ödenmeksizin veya karşılık olmaksızın alınmasıdır. Bedel karşılığında alınması halinde ise uyuşturucu madde satın alma suçu oluşur.
7. Uyuşturucu Madde Bulundurma Suçu
Ruhsatsız ve ruhsata aykırı olarak, uyuşturucu/uyarıcı madde üzerinde tasarrufta bulunabilecek şekilde failin fiili hakimiyeti altında tutulmasıdır.
- Bu suçun gündeme gelebilmesi için failin maddeyi kullanmak amacıyla bulundurmaması gerekir. Aksi halde kullanma suçu oluşur.
- Kişisel kullanım sınırının üzerinde bir miktarla yakalanan ancak satış/nakil gibi diğer seçimlik hareketleri belirlenemeyen failler bu suçtan cezalandırılır.
8. Uyuşturucu Madde Satma, Satışa Arz Etme veya Satın Alma Suçu
- Satma: Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin bedel karşılığında bir başkasına devredilmesi işlemidir. Satışın gerçekleşmesi için zilyetlik veya mülkiyetin devredilmiş olması gerekir. Madde miktarının azlığı (örneğin 2 gram) suçun oluşumunu etkilemez.
- Satışa Arz Etme: Satış aşamasına henüz gelinmemiş, ancak satış için tüm hazırlık hareketlerinin yapılmasıdır (depolama, müşteri arama, pazarlık, kapora alma).
- Satın Alma: Uyuşturucu maddenin ticari bir amaç gözetilerek (bir bedel ödemek suretiyle) satın alınması işlemidir. Kullanım amacıyla satın alınması halinde ise kullanma suçu oluşur.
9. Uyuşturucu Maddenin Başkalarına Verilmesi Suçu (Temin Etme)
Fail tarafından zilyedi veya maliki bulunduğu uyuşturucu/uyarıcı maddenin, satış amacı olmaksızın ve herhangi bir bedel ödemeksizin bir başkasına verilmesidir.
- Verilen kişilerin yakınlık derecesi (arkadaş, akraba vb.) suçun oluşumunu etkilemez.
- Ancak, kullanım amacıyla bulundurulan maddenin bir başkasına ikram edilerek birlikte kullanılması halinde, uyuşturucu madde kullanma suçu (TCK m. 191) oluşur.
10. Uyuşturucu Madde Depolama Suçu
Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ticari amaçla bir yerde tutulması veya gizlenmesi işlemidir. Saklandığı yerin niteliği suçun oluşumu açısından önemli değildir.
Uyuşturucu Madde Ticareti Suçunun Unsurları
| Unsur | Açıklama |
| Fail | Herkes olabilir. Ancak; tabip, eczacı, hemşire gibi sağlık/kimya meslekleri ile iştigal eden kişiler tarafından işlenmesi ağırlaştırıcı nedendir. |
| Mağdur | Suçun mağduru ulusal ve uluslararası alanda tüm insanlıktır. |
| Suçun Konusu | Uyuşturucu veya uyarıcı etkisi bulunan ve bağımlılık oluşturabilen tüm maddelerdir. |
| Fiil | TCK m. 188’de sayılan; imal, ithal, ihraç, satma, nakletme, depolama vb. seçimlik hareketlerden herhangi birinin gerçekleştirilmesi. |
| Manevi Unsur | Suç kasten işlenir. Failin, fiile konu maddenin uyuşturucu/uyarıcı olduğunu bilmesi ve seçimlik hareketleri isteyerek yapması gereklidir. Taksirli hali düzenlenmemiştir. |
Uyuşturucu Satmanın Cezası Nedir? (TCK m. 188)
Uyuşturucu satmanın cezası, suç teşkil eden fiile göre TCK m. 188 hükmü uyarınca şöyledir:
| Suçun Temel Şekli | Hapis Cezası | Adli Para Cezası |
| İmal, İthal veya İhraç Etme (TCK 188/1) | Yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis | İki bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası |
| Satma, Satışa Arz Etme, Nakletme, Depolama, Bulundurma (TCK 188/3) | On yıldan az olmamak üzere hapis | Bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası |
Uyuşturucu Madde Ticareti Suçunun Nitelikli Halleri ve Cezaları
TCK m. 188 hükmünde, cezayı ağırlaştırıcı birden fazla nitelikli unsur yer almaktadır. Bu hallerde ceza yarı oranda veya bir kat artırılır.
| Nitelikli Hal | Ceza Artırım Oranı | Minimum Ceza |
| Uyuşturucu madde verilen veya satılan kişinin çocuk olması. | Verilen hapis cezası on beş yıldan az olamaz. | $\ge 15$ Yıl Hapis |
| Maddenin; Eroin, Kokain, Morfin, Sentetik Kannabinoid/Katinon/Opioid/Amfetamin ve türevleri olması. | Verilecek ceza yarı oranında artırılır. | Artırılmış Ceza |
| Suçun, okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi toplu bulunulan yerlerin iki yüz metreden yakın mesafesinde işlenmesi. | Verilecek ceza yarı oranında artırılır. | Artırılmış Ceza |
| Üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi. | Verilecek ceza yarı oranında artırılır. | Artırılmış Ceza |
| Suçun, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi. | Verilecek ceza bir kat artırılır. | Artırılmış Ceza |
| Tabip, eczacı, kimyager vb. sağlık/ecza ticaretiyle iştigal eden kişi tarafından işlenmesi. | Verilecek ceza yarı oranında artırılır. | Artırılmış Ceza |
Hafifletici Hal: Resmi makamların iznine bağlı maddeler (ruhsatlı üretim) bakımından suçun işlenmesi halinde, ceza yarısına kadar indirilebilir.
Uyuşturucu Madde Ticareti Suçunda Ticaret Amacının Tespiti
Kişinin uyuşturucu maddeyi kullanma amacıyla mı yoksa ticaret amacıyla mı bulundurduğu, soruşturma makamları tarafından belirlenen belli başlı ölçütler kullanılarak tespit edilir.
Satışa Hazır Halde Bulundurma Kriterleri
Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin satışa hazır halde bulundurulması, ticaret maksadının varlığına işaret eden güçlü bir delildir. Bu durum şu şekillerde anlaşılabilir:
- Uyuşturucu/uyarıcı maddelerin küçük ve eşit miktarlara ayrılarak paketlenmiş olması.
- Maddelerin yanında küçük kağıtlar, şeffaf paketler, folyo gibi ambalaj malzemelerinin ele geçirilmesi.
- Maddelerin yanında satış listesi, hassas terazi veya alıcılara maddeyi ulaştırmada kullanılan araçların bulunması.
Ticaret Amacının Varlığını Tespit Eden Ölçütler
- Kişinin Hareketleri: Satmak, devretmek için müşteri arama, reklam verme, numune gösterme gibi davranışlar.
- Uyuşturucu Maddenin Miktarı: Maddenin miktarı, kişisel kullanım sınırının (Yargıtay genellikle bir yıllık ihtiyacı esas alır) üzerinde ise ticaret amacına delalet eder.
- Bulundurulma ve Ele Geçiriliş Şekli: Maddenin preslenmiş, satış için ayrı ayrı paketlenmiş olması veya beraberinde hassas terazi, paketleme makinesi bulunması.
- Kişinin Kullanım Alışkanlığı ve Ekonomik Durumu: Kişinin bağımlılığı veya ekonomik durumunda yaşanan iyileşmeler.
- Ele Geçirildiği Yer ve Zaman: Maddenin kolaylıkla erişilebilecek bir yerde değil, gizlenmiş bir biçimde bulunması.
Değerlendirme İlkesi: Suçun niteliğinin tespitinde yukarıdaki hususların tümü birlikte değerlendirilmelidir. Şayet ticari maksadın varlığı herhangi bir şüphe olmaksızın tespit edilemiyorsa, “şüpheden sanık yararlanır” ilkesi gereği kişinin kullanma amacıyla bulundurduğu kabul edilmelidir.
Uyuşturucu Madde Ticareti Suçunda Hassas Terazi
Hassas terazi, uyuşturucu veya uyarıcı madde suçlarında, eylemin ticari bir niteliğe sahip olup olmadığını tespit edebilmek amacıyla kullanılan önemli bir delildir.
- Hassas terazi, küçük ağırlıkları (0,01 mg gibi) dahi tartabildiği için, ele geçirilen maddelerin özenle hazırlanmış küçük paketçiklere bölündüğünü ve ticari amaçla hazırlandığını gösterme potansiyeli taşır.
- Ancak: Hassas terazinin ele geçirilmesi tek başına ticaret suçunun kanıtı değildir. Zira, kullanıcılar da kendi dozlarını belirlemek veya alım esnasında dolandırılmamak amacıyla hassas terazi kullanabilmektedir. Suçun ticari niteliği, hassas terazinin yanında diğer delillerle (paketleme malzemeleri, madde miktarı, sanığın hareketleri) desteklenmelidir.
Uyuşturucu Madde Ticareti Suçunda Etkin Pişmanlık (TCK m. 192)
TCK m. 192 hükmü uyarınca, uyuşturucu madde ticareti suçunda etkin pişmanlık hükümleri, belirli şartların gerçekleşmesi halinde uygulanabilir.
Etkin Pişmanlık Şartları:
- Fail, TCK m. 188‘de düzenlenen suçlardan birini işlemiş olmalıdır.
- Haber verme işlemi bizzat fail tarafından resmi makamlara yapılmalıdır.
- Haber verme işlemi, resmi makamlar tarafından olayın öğrenilmesinden önce gerçekleştirilmelidir.
- Failin verdiği bilgiler; diğer suç ortaklarının yakalanmasına veya uyuşturucu maddenin ele geçirilmesine olanak sağlamalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Adli Para Cezasına Çevirme Mümkün Mü?
Hayır, mümkün değildir. Uyuşturucu madde imal ve ticareti suçunun cezası Kanun’da zaten hapis ve adli para cezası olarak düzenlenmiştir. Hapis cezasına hükmedilmesi halinde, bu cezanın Adli Para Cezasına çevrilmesi mümkün değildir.
Uyuşturucu Madde Ticareti Suçunda Erteleme Mümkün Mü?
Hayır, mümkün değildir. Erteleme kararı verilebilmesi için hükmedilen cezanın 2 yıl ve daha az olması gerekir. Uyuşturucu madde ticareti suçunda hükmedilecek cezalar bu sınırdan çok daha fazla olduğundan erteleme kararı verilemeyecektir.
Uyuşturucu Madde Ticareti Suçu Uzlaşmaya Tabi Mi?
Hayır, uzlaşmaya tabi değildir. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu, CMK m. 253 hükmünde düzenlenen uzlaştırmaya tabi suçlar arasında yer almamaktadır.
Av. Alperen Eren 