Ceza muhakemesi sürecinde verilen ifadeler, maddi gerçeğe ulaşmada ve davanın seyrini belirlemede kritik öneme sahiptir. Peki, ifade verirken haklarınız nelerdir ve hangi adımları izlemelisiniz? Bu rehberimizde; ifade ve sorgu kavramlarının farkından, karakola çağrıldığınızda yapmanız gerekenlere, susma hakkından avukat desteğinin önemine kadar tüm merak edilenleri, Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) çerçevesinde detaylıca ele alacağız.
İfade Alma ve Sorgu Kavramları Arasındaki Fark Nedir?
Halk arasında genellikle karıştırılan ifade alma ve sorgu, yetkili makamlar açısından farklılık gösterir:
| Kavram | Yetkili Makam | Süreç Yeri |
| İfade Alma / Verme | Kolluk görevlileri (Polis, Jandarma) veya Cumhuriyet Savcısı | Karakol veya Adliye (Soruşturma Aşaması) |
| Sorgu | Hâkim veya Mahkeme | Adliye (Soruşturma veya Kovuşturma Aşaması) |
Unutmayın: Bu ayrım dışında, her iki işlemde de temel haklarınız (susma hakkı, avukat yardımı vb.) aynıdır ve CMK’nın 145. ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.
Karakol İfade Vermeye Ne Zaman Çağırır?
Bir ceza soruşturması başlatıldığında, Cumhuriyet Savcılığı ya bizzat ifade alır ya da kolluğa (polis, jandarma) talimat vererek şüphelinin/bilgi sahibinin karakolda ifadesinin alınmasını ister.
- Kolluk, talimat ulaştıktan sonra kişiyi davetiye ile çağırır.
- Bu süre ortalama 7 ila 10 gün sürebilir.
- Acil durumlarda veya çağrıya uyulmaması halinde gözaltı veya zorla getirme kararı verilebilir.
Polis İfade İçin Ararsa Ne Yapmalısınız?
Uygulamada davetiye yerine telefonla arama sıkça görülür. Böyle bir durumda:
- Hangi dosyadan arandığınızı ve sıfatınızı (Şüpheli, Şikayetçi, Bilgi Sahibi) öğrenin.
- Avukatınızla derhal iletişime geçin.
- Belirlenen gün ve saatte, tercihen avukatınızla birlikte ilgili Polis Merkezi Amirliğine gidin.
İfadeye Gitmezsem Ne Olur?
İfadesi alınacak kişi davetiye ile çağrıldığı halde gelmezse, hakkında zorla getirme kararı verilebilir (CMK m. 145).
Zorla getirme kararı, şüpheli veya sanığın derhal (yol süresi hariç en geç yirmi dört saat içinde) çağıran makamın önüne götürülmesini sağlar. Şartların oluşması halinde ise yakalama kararı da çıkarılabilir.
Savcılıkta veya Karakolda İfade Verirken Temel Haklarınız ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
İfade veya sorgu aşaması, davanın temelini oluşturur. Bu nedenle beyanlarınızda ve davranışlarınızda çok dikkatli olmalısınız.
Mutlaka Kullanmanız Gereken Haklarınız (CMK m. 147):
- Susma Hakkı: Kendinize isnat edilen suç hakkında açıklamada bulunmamanın kanunî hakkınız olduğu size söylenir. Bu hakkı kullanmak, aleyhinize delil olarak kullanılamaz.
- Suçlamayı Öğrenme Hakkı: Kendinize yüklenen suçun ne olduğunu net bir şekilde öğrenin. Suçlamayı öğrenmeden ifade vermeyin.
- Müdafi (Avukat) Seçme Hakkı: Soruşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla avukatın hukuki yardımından faydalanma hakkınız vardır.
Avukat Zorunluluğu Olan Haller
Bazı durumlarda avukatınızın ifade sırasında hazır bulunması zorunludur:
- Şüpheli/Sanık Çocuk ise.
- Şüpheli/Sanık kendisini savunamayacak derecede malul, sağır veya dilsiz ise.
- İsnat edilen suçun alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiriyorsa.
- Avukatınız yoksa ancak siz talep ediyorsanız (Müdafi ataması Baro tarafından yapılır).
İfade Sırasında Avukat Ne Yapar?
Avukatınızın temel görevi, haklarınızın tam ve gereği gibi kullanılmasını sağlamak, hukuka aykırılığı önlemektir. Avukatınız;
- Soruşturma dosyasına bakabilir (kısıtlama kararı yoksa).
- Size yöneltilen hukuka aykırı veya alakasız sorulara itiraz eder.
- Beyanlarınızın ifade tutanağına eksiksiz ve doğru geçirildiğinden emin olur.
- Gerekirse tutanağa şerh (itiraz notu) düşer.
İfadenin Alındığı Şartlar
İfadenin alındığı mekan ve şartlar insan onuruna uygun olmalıdır. Uykusuz, yorgun, aç veya hasta iseniz, bu durumunuzu görevlilere bildirmelisiniz.
İfade Verirken Dikkat Edilmesi Gereken Diğer Hususlar
- Lehinize Delil Toplanmasını İsteme: Şüpheden kurtulmanız için lehinize olan somut delillerin (tanık, belge, kamera kaydı vb.) toplanmasını talep edebilirsiniz.
- Doğru Cevaplar: Yöneltilen sorulara açık ve net cevaplar verin. Bilmediğiniz konularda “bilmiyorum” demekte tereddüt etmeyin.
- Tutanağı Kontrol Edin: İfade işleminin sonunda tutanağı mutlaka baştan sona okuyun. Beyanlarınızın tamamının ve doğru şekilde yazıldığından emin olun. İtirazınız varsa bunu tutanağa işletin ve ardından imzalayın.
İfade Alma ve Sorguda Yasak Usuller Nelerdir?
Şüpheli/sanığın beyanı özgür iradesine dayanmalıdır. CMK uyarınca aşağıdaki yöntemlerle ifade alınması kesinlikle yasaktır:
- Kötü davranma, işkence, ilaç verme.
- Yorma, aldatma, cebir veya tehditte bulunma.
- Kanuna aykırı bir yarar (söz) vaat etme.
Önemli Not: Yasak usullerle elde edilen ifadeler, rıza ile verilmiş olsa dahi delil olarak değerlendirilemez!
İfade Verince Adli Sicilim İşlenir Mi?
Hayır. Bir soruşturma kapsamında ifade vermek tek başına adli sicil (sabıka) kaydına işlenmez.
Adli sicil kaydına yalnızca:
- Kesinleşmiş Mahkûmiyet Kararları
- Güvenlik Tedbirleri
kaydedilir. Dolayısıyla, bilgi sahibi, şikayetçi veya şüpheli sıfatıyla ifade vermeniz sicilinize işlemez. Süreç sonunda kesinleşmiş bir ceza almanız halinde bu durum sicile kaydedilir.
Karakolda Verilen İfade Değiştirilebilir Mi?
Evet, değiştirilebilir. Kişi, karakolda veya daha sonraki aşamalarda (Savcılık, Mahkeme) verdiği ifadesini dava sonuçlanıncaya kadar değiştirebilir.
Ancak, mahkeme yeni beyanınıza ne kadar itibar edeceği konusunda serbesttir. Özellikle önceki ifadenizle çelişmesi, yargıcın aleyhinize bir kanaat oluşturmasına yol açabilir. Bu nedenle ilk ifadenizi verirken çok dikkatli olmanız hayati önem taşır.
Karakolda Verilen İfade Geçerli Midir?
- Karakolda usulüne uygun ve avukat huzurunda alınan ifade geçerlidir.
- Ancak (CMK m. 148/4): Avukat hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
İfadem Alındıktan Sonra Ne Olur?
İfadeniz alındıktan sonra serbest bırakılmanız halinde, dosyanın durumuna göre Cumhuriyet Savcılığınca:
- Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı (Takipsizlik): Suç unsuru oluşmazsa veya delil yetersizse verilir.
- İddianame Düzenlenmesi: Suç şüphesi ve yeterli delil varsa iddianame hazırlanır. Mahkeme bu iddianameyi kabul ederse dava açılmış olur ve yargılama süreci başlar.
Siz de hukuki süreçlerinizde hak kaybı yaşamamak ve en doğru adımları atmak için bir avukat desteği almayı düşünebilirsiniz.
Av. Alperen Eren 