Türk Hukuk sisteminde mahkemede avukatla temsil, istisnalar dışında zorunlu değildir. Kişiler kendi davalarını kendileri takip edip, kendi savunmalarını gerçekleştirebilirler. Taraf ehliyeti olan her bireyin kendi davalarında, kendilerini temsil etme hakları vardır. Ancak, özellikle hukuki süreçlerin karmaşıklığı düşünüldüğünde, avukat tutmak kişilerin yaşayabileceği olası zararları önleyebilir ya da bunu minimum düzeye çekebilir.
Dürüst Yargılanma Hakkı ve Avukat Yardımı
Avukat yardımı almak, Anayasa ile güvence altına alınmış temel bir haktır.
İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin “Dürüst yargılanma hakkı” başlıklı 6. Maddesinin 3. fıkrasının c bendinde şu hükme yer verilmiştir:
“Kendisini bizzat savunmak veya seçeceği bir müdafiin yardımından faydalanmak, eğer avukatla temsil için gerekli maddi olanaklardan yoksunsa ve adaletin yerine gelmesi için gerekli ise, re’sen (kendiliğinden) atanacak bir avukatın yardımından ücretsiz olarak yararlanabilmek.”
İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’ni kabul eden Türk Hukuku’nda da bu hak, Anayasa ile güvence altındadır ve birey ya da bireylerin davalarda avukatla temsil hakkını tanımlar.
Neden Profesyonel Hukuki Yardım Almalısınız?
Yasa, avukat zorunluluğu arasın veya aramasın, ister müşteki ister sanık olarak bir ceza davasının tarafı olan kişilerin uzman bir avukattan profesyonel yardım almaları yargılama sürecine daha aktif katılmalarını sağlar.
Bir avukattan hukuki yardım almak:
- Yargılama sırasında meydana gelebilecek usul hatalarını ve yanlış anlamaları ortadan kaldırır.
- Hakkın etkin ve doğru bir şekilde ileri sürülmesini sağlar.
Avukatlık profesyonellik gerektiren bir meslektir. Mahkemelerde görülen tüm işlemler belli bir hukuki birikim çerçevesinde gerçekleştiği için, profesyonel bir destek almak bireylerin yararına olacaktır. Yasaya aykırı olarak yapacağınız küçük bir hata, sonrasında büyük sorunlara yol açabilir. Örneğin hatalı olarak düzenlediğiniz bir iş sözleşmesi, mantık olarak haklı olsanız dahi yasalar önünde haksız gözükmenize neden olabilir.
Türk Hukukunda Zorunlu Avukatlık Kapsamı
Türkiye’deki hukuk sisteminde zorunlu avukatlığın kapsamı yasayla (başta Ceza Muhakemesi Kanunu – CMK olmak üzere) tanımlanmıştır. Bu, avukat tutmanın zorunlu olduğu ve dosyanıza avukat atanması gerektiği anlamına gelir.
Zorunlu Avukat Atanmasını Gerektiren Durumlar:
- Yaşı Küçük Olanlar: 18 yaşını doldurmamış şüpheli, sanık veya müştekiler ($CMK \ 150/2$).
- Kendini Savunamayacak Durumda Olanlar: Malul (akıl hastalığı vb.), sağır ve dilsiz olan şüpheli, sanık veya müştekiler ($CMK \ 150/2$).
- Ağır Cezayı Gerektiren Suçlar: Alt sınırı 5 yıldan fazla hapis cezası gerektiren bir suçtan yargılanan şüpheli veya sanıklar ($CMK \ 150/3$).
Bu tür davalarda avukat tutmak zorunludur. Eğer avukat tutmaya maddi gücünüz yeterli değilse, Barolar tarafından ücretsiz avukat (müdafi/vekil) atanır.
Ceza Davalarında Zorunlu Avukat Tutulması Gereken Diğer Durumlar (Örnekler)
Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) gereğince, aşağıdaki yargılama aşamalarında da avukat zorunluluğu bulunur:
- Şüpheli veya sanığın gözlem altına alınmasına karar verilmesinden önce ($CMK \ 74/2$).
- Şüphelinin gözaltı sonrası Sulh Ceza Hakimliği sorgusu esnasında ($CMK \ 91/6$).
- Şüpheli veya sanık hakkında tutuklama veya tutuklama süresinin uzatılması istenildiğinde ($CMK \ 101/3$ ve $CMK \ 102/3$).
- Kaçak sanık hakkında duruşma yapılabilen hallerde ($CMK \ 247/4$).
- Duruşma düzenini bozan sanığın duruşmadan çıkarılması halinde ($CMK \ 204/1$).
Alt Sınırı 5 Yıldan Fazla Hapis Cezası Gerektiren Bazı Örnek Suçlar
Aşağıdaki suçlar, zorunlu müdafilik gerektiren alt sınırı 5 yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlara örnek teşkil etmektedir:
- Kasten adam öldürme suçu ($TCK \ md. \ 81, 82$).
- Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu ($TCK \ md. \ 87/4$).
- Nitelikli dolandırıcılık suçu ($TCK \ md. \ 158$).
- Zimmet suçu ($TCK \ md. \ 247$).
- Rüşvet suçu ($TCK \ md. \ 252$).
- Resmi belgede sahtecilik suçu ($TCK \ md. \ 204/2$).
- Yağma (Gasp) suçu ($TCK \ md. \ 148, 149$).
- Taksirle ölüme neden olma ($TCK \ md. \ 85/2$).
- İrtikap suçu ($TCK \ md. \ 250/1$ ve $2$).
- Hileli iflas suçu ($TCK \ m. \ 161$).
Avukat-Müvekkil İlişkisinde Şeffaflık
Bir avukat, aldığı dava dosyasını ayrıntılı inceler, dava dosyasında önemli noktalara dair notlar alarak bu bilgileri müvekkili ile paylaşır.
Dava sürecinin, kişinin temel hak ve özgürlüklerine doğrudan müdahaleyle sonuçlanabilecek bir süreç başlattığı bilinmelidir. Bu nedenle, avukat-müvekkil ilişkileri:
- Karşılıklı bilgilendirme temelinde.
- Şeffaf bir şekilde yürümelidir.
Avukat; dava dosyasında müvekkili lehine veya aleyhine yer alan her türlü bilgiyi müvekkiline aktararak sürecin sağlıklı ilerlemesini sağlar.
Sonuç: Hakkınızı Profesyonelce Arayın
Bir konuda haklı olduğunuzu düşünüyorsanız ve hakkınızı yasal yoldan nasıl arayacağınızı, nasıl olumlu sonuçlar elde edebileceğinizi tam olarak bilemiyorsanız, doğru adres bir hukuk bürosu olacaktır. Hukuk büromuz, savunma hakkını ve hak arama özgürlüğünü temin ederek, yargılama sürecinde taraflara etkin ve profesyonel hukuki yardım sunmaktadır.
Av. Alperen Eren 