Maaşı ödenmeyen işçi ne yapmalı? Hangi kurumlara başvurabilir, haklı nedenle fesih nasıl olur, kıdem tazminatı alınabilir mi? İş Kanunu’na göre tüm detayları öğrenin.
İşçinin Ücret Alacağı ve Temel Hakları
Ücret alacağı, işçinin en temel hakkı olarak kabul edilir. İşçi, işverene karşı yükümlülüklerini yerine getirdikten sonra, yaptığı işin karşılığı olarak ücret talep etme hakkına sahiptir.
İşçi ücreti iki şekilde değerlendirilir:
- Giydirilmiş ücret: İşçinin maaşı dışında para veya parayla ölçülebilen menfaatlerin tamamıdır.
- Net ücret: İşçinin eline geçen, vergiler ve kesintiler çıkarıldıktan sonraki miktardır.
İki ücret arasındaki fark devlet tarafından alınan yasal kesintilerden kaynaklanır.
İşçi Ücreti Nasıl ve Ne Zaman Ödenir?
İşçinin maaşı en geç ayda bir ödenmelidir. Ödeme kural olarak Türk Lirası üzerinden ve banka kanalıyla yapılır.
Ancak işyerinde 5 kişiden az çalışan varsa ödeme elden yapılabilir. Döviz üzerinden ödeme yapılması durumunda, Türk Borçlar Kanunu uyarınca güncel kur değeri esas alınarak TL’ye çevrilir.
- Fazla mesai ücretleri de maaşla birlikte ödenmelidir.
- 5 işçiden fazla çalışanı olan işyerlerinde ödeme banka aracılığıyla yapılmak zorundadır.
- Ücret ödemesi nakden veya ayni şekilde olabilir; ancak asgari ücrete kadar olan kısım mutlaka nakden ödenmelidir.
Ücretin ödendiğini ispat etme yükümlülüğü işverene aittir. Ücretin ödenmediğini iddia eden işçi ise her türlü delille bu iddiasını ispatlayabilir.
Maaşı Ödenmeyen İşçinin Başvurabileceği Yollar
Maaşı ödenmeyen veya düzensiz ödenen işçi, kanunda öngörülen haklarını kullanabilir.
Bu durumda işçi:
- Çalışmaya devam ederek işverene karşı ücret alacağı davası açabilir.
- Haklı nedenle fesih hakkını kullanarak iş sözleşmesini sonlandırabilir.
Haklı nedenle fesih hâlinde işçi, kıdem tazminatına ve diğer işçilik alacaklarına hak kazanır.
Maaşı Ödenmeyen İşçi Hakları (4857 Sayılı İş Kanunu)
Maaşı ödenmeyen işçinin hakları, 4857 sayılı İş Kanunu ile güvence altındadır.
İş Kanunu, hem işçinin hem işverenin hak ve yükümlülüklerini belirleyerek çalışma barışını sağlamayı amaçlar.
İşçi maaşının:
- Ödenmemesi,
- Eksik ödenmesi,
- Düzensiz ödenmesi durumlarında,
işçi haklı nedenle fesih hakkını kullanabilir.
Bu durumda işçi, kıdem tazminatını ve diğer ücret alacaklarını derhal talep edebilir.
İşçi Maaşı Ödenmediğinde Hangi Haklara Sahiptir?
Maaşı ödenmeyen işçi;
- İstifa etmeden işini bırakabilir,
- İşverene karşı dava açabilir,
- Haklı nedenle fesih hakkını kullanabilir.
Ancak işçi, bu haklarını kullanırken kanunda belirtilen koşullara dikkat etmelidir.
Özellikle ücret ödenmemesi durumunda 20 günlük süre ve mücbir sebep unsurları önemlidir.
Ücreti Ödenmeyen İşçinin İstifa Etmeden İşi Bırakması
İş Kanunu 34. madde uyarınca:
“Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir.”
Bu durumda:
- İşçi, çalışmama hakkını kullanabilir.
- Bu eylem grev sayılmaz.
- İşveren bu nedenle işçinin sözleşmesini feshedemez.
- Yerine yeni işçi alınamaz.
Dikkat edilmesi gereken şartlar:
- Ücretin ödenmemesinin üzerinden en az 20 gün geçmiş olmalıdır.
- İşverenin ödememesi mücbir bir sebebe dayanmamalıdır.
- İşçi bu hakkı kanuna uygun şekilde kullanmalıdır.
Bu durumda sözleşme feshedilmiş sayılmaz, işçi kıdem tazminatını korur.
Ücret ödenmemesi nedeniyle çalışmama hakkının kullanılması grev olarak değerlendirilemez.
İşçinin Ücretini Alamaması ve Haklı Nedenle Fesih
İş Kanunu 24. madde, işçinin haklı nedenle fesih hakkını düzenler.
Ücretin gününde ödenmemesi, eksik ödenmesi veya sürekli geciktirilmesi, işçiye derhal fesih hakkı verir.
Bu durumda işçi:
- Tek taraflı olarak sözleşmeyi feshedebilir.
- Kıdem tazminatını talep edebilir.
- Ücret alacağı ve diğer haklarını dava yoluyla isteyebilir.
Ancak işveren mücbir sebeplerle ödeme yapamıyorsa, işçinin makul süre beklemesi gerekir.
Maaşı Geç veya Düzensiz Ödenen İşçinin Yapması Gerekenler
Maaşın hiç, geç veya düzensiz ödenmesi hâlinde işçi:
- İşverene ihtarname göndermelidir.
- Ödeme yapılmazsa arabuluculuk başvurusu yapmalıdır.
- Arabuluculuk sürecinde sonuç alınamazsa iş mahkemesinde dava açabilir.
2018 yılından itibaren arabuluculuk, işçilik alacaklarında dava şartı hâline gelmiştir.
Arabuluculuk görüşmesine katılmayan taraf, davayı kazansa dahi yargılama giderlerini ödemekle yükümlü tutulabilir.
Maaşı Ödenmeyen İşçi Hangi Mahkemeye Başvurur?
Ücret alacaklarına ilişkin davalarda İş Mahkemeleri görevlidir.
Yetkili mahkeme ise:
- İşverenin yerleşim yeri mahkemesi,
- İşin görüldüğü yer mahkemesidir.
Zamanaşımı süresi:
- Ücret alacakları için 5 yıl,
- Kıdem ve ihbar tazminatı için de 5 yıl olarak uygulanır.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Maaşı Ödenmeyen İşçi Hakları Nelerdir?
İşçi, arabuluculuk başvurusu yaptıktan sonra iş mahkemesinde dava açabilir. Haklı nedenle iş sözleşmesini feshederek kıdem tazminatı ve diğer ücret alacaklarını talep edebilir.
2. İşçi Hangi Koşullarda İstifa Etmeden İşi Bırakabilir?
Ücret ödeme gününden itibaren 20 gün içinde ödeme yapılmamışsa ve işverenin mücbir bir sebebi yoksa, işçi istifa etmeden işi bırakabilir.
3. Ücret Alacaklarında Hak Düşürücü Süre Ne Kadardır?
İşçinin ücret alacakları için 5 yıllık hak düşürücü süre uygulanır.
Sonuç
Maaşı ödenmeyen işçinin birçok hukuki hakkı bulunmaktadır. Bu hakların doğru şekilde kullanılması için işçinin arabuluculuk başvurusu yapması, gerekirse iş mahkemesine dava açması gerekir. Sürecin doğru yönetilmesi için bir iş hukuku avukatından profesyonel destek almak, hak kaybının önüne geçecektir.
Av. Alperen Eren 