Adli Yardım Nedir?
Sosyal hukuk devleti ilkesinin hayata geçirilebilmesi, Anayasamızın 36. maddesinde düzenlenen hak arama özgürlüğünün, herkes için “silahların eşitliği” ilkesi çerçevesinde fiilen kullanılabilir olmasına bağlıdır. Ödeme gücünden yoksun olan bir kişinin, yalnızca maddi imkânsızlık nedeniyle haklı olduğu bir davayı açamaması veya kendisini bir avukat aracılığıyla temsil ettirememesi, hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz.Bu nedenle, ekonomik ve mali gücü yetersiz olan kişilerin açmak istedikleri davaların gerektirdiği harç ve yargılama giderlerinden geçici olarak muaf tutulmalarını sağlayan hukuki müesseseye “Adli Yardım” denilmektedir.
Adli Yardım Hangi Davaları Kapsar?
Adli yardımdan yararlanma imkânı;
- Hukuk davalarında (HMK m. 334–335),
- İcra ve iflas takiplerinde (İİK m. 115),
- Geçici hukuki koruma tedbirleri taleplerinde (HMK m. 389 vd.)
mümkündür.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenen adli yardım hükümleri;
İdare ve Vergi Mahkemeleri, Danıştay, Ceza Mahkemeleri ve Askeri Mahkemelerde de uygulanmaktadır.
Adli Yardım Almanın Şartları
Adli yardımdan yararlanabilmek için iki temel şartın birlikte bulunması gerekir:
- Ödeme gücünden yoksunluk,
- Dava veya takipte haklılık kanaati uyandırılması.
Bu şartlar, gerçek kişiler yanında kamuya yararlı dernek ve vakıflar için de geçerlidir.
Ödeme Gücünden Yoksunluk Şartı
Talepte bulunan kişinin, kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama veya takip giderlerini kısmen dahi karşılayamaması hâlinde bu şart gerçekleşmiş sayılır.
Bu durumun belgelerle ispat edilmesi gerekmektedir (HMK m. 336/2).
Mahkeme, başvuranın mali durumunu re’sen araştırarak karar verir.
Dava ve Takipte Haklılık Kanaati Uyandırmak Şartı
Yasa koyucu, yalnızca mali yetersizliği yeterli görmemiş; ayrıca açılacak dava veya yapılacak takipte haklılık ihtimalinin bulunmasını da aramıştır (HMK m. 334/1).
Başvuran kişi;
- İddiasının özetini,
- Dayandığı delilleri
mahkemeye sunarak bu şartı yerine getirebilir (HMK m. 336/2).
Barodan Ücretsiz Avukat Talebi İçin Gerekli Belgeler
Baro Adli Yardım Bürolarına yapılacak başvurularda genellikle şu belgeler istenir:
- Muhtardan alınmış fakirlik belgesi,
- İkametgâh belgesi,
- Nüfus cüzdanı fotokopisi,
- Dava ile ilgili belgelerin fotokopileri.
Mahkemeden Adli Yardım Talebinde Bulunmak
Adli yardım talebi, davanın görüleceği mahkemeye dilekçe ile yapılır.
Dilekçeye, talebin haklılığını gösteren belge ve deliller eklenmelidir (HMK m. 336).
Adli yardım talebi;
- İstinaf aşamasında Bölge Adliye Mahkemesi’nden,
- Temyiz aşamasında Yargıtay’dan
da istenebilir (HMK m. 336/3).
Mahkeme, duruşma yapmadan da karar verebilir. Verilen kabul veya ret kararı kesindir, ancak şartlar oluştuğunda talep yeniden yapılabilir.
Adli Yardım Sonucunda Sağlanan Haklar
Adli yardım talebi kabul edilen kişiler;
- Yargılama giderlerinden geçici olarak muaf tutulur,
- Teminat gösterme yükümlülüğünden kurtulur,
- Yargılama giderlerinin devletçe avans olarak karşılanmasından yararlanır,
- Gerekli hâllerde baro tarafından ücretsiz avukat görevlendirilir.
Dava sonunda haksız çıkan taraf, ertelenen giderlerden sorumlu olur. Gerekirse giderlerin taksitle ödenmesine karar verilebilir (HMK m. 339).
Adli Yardım Başvurusu Nereye Yapılır?
Adli yardım başvuruları;
- Mahkemelere,
- Baro Adli Yardım Bürolarına
yapılabilir.
Avukatlık Kanunu’na göre, belirli yargı çevrelerinde Avukatlık Adli Yardım Büroları kurulmuştur. Bu bürolar, hem mahkemeden adli yardım kararı alınmasını takip eder hem de doğrudan avukat görevlendirebilir.
