Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshedilmesi, diğer bir ifadeyle istifa, SGK işten çıkış kodu 3 kapsamında değerlendirilmektedir. 3 kodu, işçinin hem haklı nedenle hem de haksız nedenle yaptığı fesihlerde kullanılmaktadır. İşveren tarafından SGK’ya 3 kodu ile işten çıkış bildirimi yapılması halinde, işçinin kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve işsizlik maaşı gibi haklardan yararlanabilmesi, somut olayın özelliklerine ve belirli şartların varlığına bağlıdır. İşten çıkış kodları, özellikle iş mahkemelerinde görülen davalarda büyük önem taşımaktadır. Fesih nedeni ile SGK’ya bildirilen çıkış kodunun birbiriyle uyumlu olmaması, uyuşmazlığın sonucunu doğrudan etkileyebilmektedir.
3 Kodu ile İşten Çıkarma Nedir?
İşten çıkış kodu, sigortalının iş sözleşmesinin hangi nedenle sona erdiğinin Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilmesini ifade eden resmi koddur. İşveren, işten ayrılış bildirgesini düzenlerken;
- 4857 sayılı İş Kanunu
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu
hükümleri doğrultusunda SGK tarafından belirlenen kodlardan uygun olanını seçmekle yükümlüdür.
Bu kodlar, işçinin sosyal güvenlik hakları ve işsizlik ödeneğine hak kazanıp kazanamayacağının belirlenmesinde esas alınır.
Belirsiz süreli iş sözleşmesini işçi feshettiğinde (istifa), işverenin SGK’ya 3 numaralı işten çıkış kodunu bildirmesi gerekir. İstifanın haklı mı yoksa haksız mı olduğu; tazminat ve işsizlik maaşı bakımından belirleyici niteliktedir.
İşçinin Haklı Nedenle İstifası
İşçinin haklı nedenle fesih halleri, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre haklı fesih sebepleri:
- Sağlık sebepleri
- Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı haller
- Zorlayıcı nedenler
şeklindedir.
Uygulamada en sık karşılaşılan haklı fesih örnekleri şunlardır:
- Ücretin ödenmemesi veya geç ödenmesi
- Fazla mesai ücretlerinin karşılanmaması
- İşyerinde kavga
- Mobbing ve psikolojik baskı
Bu nedenlerle istifa eden işçi, haklı nedenle fesih yapmış sayılır ve birçok işçilik hakkından yararlanabilir.
⚠️ İspat yükü işçiye aittir. Bu nedenle 3 kodu ile işten çıkan işçinin, olası bir yargı sürecine hazırlanırken gerekli delilleri elinde bulundurması büyük önem taşır.
İşçinin Haklı Bir Neden Olmaksızın İstifası
İşçinin, İş Kanunu’nun 24. maddesinde sayılan sebepler dışında istifa etmesi halinde, bu fesih haklı fesih kapsamında değerlendirilmeyecektir.
Haklı bir nedene dayanmayan istifalarda;
- Kıdem tazminatı
- İşsizlik maaşı
hakları genel kural olarak doğmaz.
3 Kodu ile İşten Çıkarma Halinde Kıdem Tazminatı
Kıdem tazminatı, işçinin aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışması ve kanunda belirtilen nedenlerle işten ayrılması halinde doğan bir haktır. Her bir tam yıl için 30 günlük brüt ücret esas alınır.
Genel kural olarak;
- 3 kodu ile işten çıkış halinde
- İşçi haklı bir neden olmaksızın istifa etmişse
kıdem tazminatına hak kazanamaz.
Ancak işçi, istifasının haklı nedene dayandığını ispat ederse, yasal yollara başvurarak kıdem tazminatını talep edebilir.
3 Kodu ile İşten Çıkarma Halinde İhbar Tazminatı
İhbar tazminatı, iş sözleşmesini fesheden tarafın, kanuni bildirim süresine uymaması halinde karşı tarafa ödemekle yükümlü olduğu tazminattır.
İş sözleşmesini fesheden taraf işçi olduğundan;
- İşverenin işçiye ihbar süresi tanıma yükümlülüğü bulunmamaktadır.
- SGK’ya 3 kodu bildirildiyse, işçiye ihbar tazminatı ödenmez.
3 Kodu ile İşten Çıkarma ve İşsizlik Maaşı
İşsizlik maaşı, kendi isteği ve kusuru dışında işsiz kalan sigortalılara ödenen geçici bir ödenektir.
Genel kural olarak:
- İstifa eden işçi
- SGK’ya 3 kodu ile bildirilen işten çıkış
halinde işsizlik maaşı alamaz.
Ancak işçi, istifasının haklı nedene dayandığını İş Mahkemesi’nde ispat ederse, işsizlik ödeneğine hak kazanabilir.
Gerçeğe Aykırı İşten Çıkış Kodu Bildirimi
İşten çıkış kodunun gerçeğe uygun bildirilmesi, hem işçi hem de işveren açısından büyük önem taşır. Çünkü;
- Kıdem ve ihbar tazminatı
- İşsizlik ödeneği
- Sosyal güvenlik hakları
doğrudan bu koda bağlıdır.
İşçi, SGK’ya bildirilen çıkış kodunu e-Devlet üzerinden öğrenebilir. Kodun gerçeğe aykırı olduğunu düşünen işçi, işverene karşı tespit davası açma hakkına sahiptir.
Hatalı SGK 3 Kodunun Düzeltilmesi
SGK’ya Düzeltme Başvurusu
İşveren, işten ayrılış bildirgesindeki;
- Meslek
- Çıkış kodu
- Çıkış günü
- Fesih gerekçesi
bilgilerini, işten çıkış tarihinden itibaren 10 gün içinde SGK’ya başvurarak düzeltebilir. Bu düzeltme, aylık prim ve hizmet belgesiyle çelişmemelidir.
İşçi, bu başvuruyu işverenle birlikte yapabilir. Düzeltme sonrası gerekli belgelerle İŞKUR’a işsizlik maaşı başvurusu yapılabilir.
Dava Yoluna Gitme
Yargıtay içtihatlarına göre, işten çıkış kodunun gerçeği yansıtmadığını düşünen işçi, işverene karşı tespit davası açabilir. Bu dava için ayrıca bir zararın ispatı aranmaz.
Mahkeme kararının kesinleşmesinden sonra işçi, 30 gün içinde İŞKUR’a başvurmalıdır. İşsizlik ödeneği bakımından, mahkeme kararında belirtilen fesih tarihi esas alınır.
3 Kodu ile İşten Çıkan İşçi Ne Zaman Avukata Başvurmalıdır?
3 koduyla işten çıkan işçi, genel kural olarak tazminat ve işsizlik maaşı haklarından yararlanamaz. Ancak istifa haklı nedene dayanıyorsa, bu durumun ispatı için hukuki sürece başvurulması gerekir.
Bu nedenle özellikle;
- Fesih nedenlerinin ispatı
- Tazminat ve alacakların doğru hesaplanması
- Delillerin toplanması
- Usul kurallarına uygun dava açılması
aşamalarında uzman bir iş hukuku avukatıyla hareket edilmesi büyük önem taşır.
İş Hukuku Avukat Ücreti
İş hukuku uyuşmazlıklarında avukatlar, uygulamada genellikle işçiden peşin ücret talep etmemektedir. Dava sonunda kazanılan tazminat ve alacaklar üzerinden %10–20 oranında vekâlet ücreti alınması yaygın bir uygulamadır.
