İşverenin işçinin hak ettiği kıdem tazminatını ödememesi, uygulamada sıkça karşılaşılan bir durumdur. Çoğu zaman işverenler, fesih işleminin haklı bir nedene dayandığını ileri sürerek kıdem tazminatı ödemekten kaçınmaktadır. Bazı hâllerde ise işverenin içine düştüğü mali darboğaz, kıdem tazminatının hiç ödenmemesi ya da geciktirilmesi sonucunu doğurmaktadır. Kıdem tazminatı, işverenler açısından vadesi belirsiz ve ciddi bir mali yük oluşturmaktadır. Kurumsal kapasitesi güçlü az sayıdaki şirket dışında, birçok işveren kıdem tazminatı yükümlülüğü için önceden karşılık ayırmamaktadır. İşçinin uzun hizmet süresi veya işyerindeki çalışan sayısının fazlalığı, mali sıkıntılarla birleştiğinde kıdem tazminatı ödemeleri yapılamamakta ve işçiler mağdur olmaktadır. Bu gibi durumlarda işçinin, bir iş hukuku avukatına başvurarak yasal süreci başlatmaktan başka seçeneği bulunmamaktadır.
Kıdem Tazminatının Eksik veya Kısmi Ödenmesi
Kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin feshi tarihinde muaccel hâle gelir. Bu nedenle işçi, fesih tarihinden itibaren kıdem tazminatı alacağı için mevduata uygulanan en yüksek banka faizini talep edebilir.
İşveren Kıdem Tazminatını Kısmi Olarak Öderse Ne Olur?
İşverenin kıdem tazminatını kısmen ödemesi hâlinde, Borçlar Kanunu’nun 100. maddesi (eBK m.84) uyarınca yapılan ödeme öncelikle faiz ve giderlere mahsup edilir, kalan tutar ise ana borçtan düşülür. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, işveren temerrüde düşmüşse, işçinin bu yönde açık bir beyanı olmasa dahi kısmi ödeme faiz ve masraflara mahsup edilmelidir.
Bu nedenle, kıdem tazminatının eksik ya da kısmi ödenmesi hâlinde, ödenmeyen kısım için kıdem tazminatı davası açılması mümkündür.
Kıdem Tazminatı Ne Zaman Ödenir?
Kıdem tazminatı, fesih tarihinde muaccel hâle gelir ve bu tarihte ödenmelidir. Buna göre:
- Bildirimli fesihlerde: Bildirim süresinin sonunda
- Bildirimsiz fesihlerde: Fesih gününde
- Evlilik nedeniyle fesihte: İşverenin bilgilendirildiği tarihte
- Emeklilik veya malullük hâlinde: Kuruma başvuru tarihinde
- Askerlik nedeniyle fesihte: Fesih tarihinde
- İşçinin ölümü hâlinde: Ölüm tarihinde
kıdem tazminatı ödenmelidir.
Kıdem Tazminatının Ödenme Süresi
Kanunda açık bir ödeme süresi belirtilmemiş olmakla birlikte, kıdem tazminatı iş sözleşmesinin sona erdiği anda muaccel olduğundan derhâl ve defaten ödenmesi esastır.
Uygulamada kıdem tazminatının taksitler hâlinde veya ileri bir tarihte ödendiği görülse de, bu durum işçinin açık rızasına dayanmalıdır. Kıdem tazminatının hiç ödenmemesi, eksik ya da geç ödenmesi hâlinde işçi, gecikilen süre için en yüksek mevduat faizi talep edebilir.
Kıdem tazminatı ücret niteliğinde olmadığından tamamı haczedilebilir ve üçüncü kişilere temlik edilebilir.
Kıdem Tazminatının Ödenmesinde Makul Süre
Kıdem tazminatı işten ayrılma tarihinde talep edilebilir hâle gelse de, tarafların anlaşmasıyla makul bir ödeme takvimi oluşturulabilir. Ancak uzun vadeye yayılan ödemeler, paranın alım gücündeki düşüş nedeniyle işçiyi mağdur edebilir.
Kanaatimizce kıdem tazminatı, en geç iş akdinin feshinden itibaren bir ay içinde ödenmelidir.
İşten Ayrılmadan Kıdem Tazminatı Alınabilir mi?
Kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin sona ermesine bağlı bir haktır. Bu nedenle kural olarak çalışmaya devam ederken ödenemez. Ancak uygulamada, avans niteliğinde kıdem tazminatı ödemeleri yapılabilmektedir.
Yargıtay’a göre, avans kıdem tazminatı ödenmişse, iş akdi sona erdiğinde toplam çalışma süresi ve son ücret esas alınarak kıdem tazminatı yeniden hesaplanmalı; daha önce ödenen avans tutarı, yasal faiziyle birlikte mahsup edilmelidir.
Vergi ve sigorta uygulamaları açısından ise avans kıdem tazminatı, ücret olarak kabul edildiğinden işveren ve işçi yönünden ek mali yükler doğurabilir.
İşverenin Kıdem Tazminatını Ödememesi – Sık Sorulan Sorular
Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları Nelerdir?
İşçinin aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışmış olması ve iş akdinin kanunda belirtilen nedenlerle sona ermesi gerekir.
İşveren Kıdem Tazminatını Ödemezse Ne Yapılmalı?
Öncelikle zorunlu arabuluculuk yoluna başvurulmalı, anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılmalıdır.
Kıdem Tazminatında Zamanaşımı Süresi
Kıdem tazminatı alacağı için zamanaşımı süresi 5 yıldır.
Kıdem Tazminatı Davası Ne Kadar Sürer?
Ortalama 6 ay – 18 ay arasında sonuçlanmaktadır.
Kıdem Tazminatına Hangi Vergiler Uygulanır?
Sadece damga vergisi kesilir. Gelir vergisi ve SGK primi kesilemez.
