Hacizde istihkak davası nedir? İİK m.97, 97/a ve 99 kapsamında istihkak iddiası, süreler, görevli mahkeme, ispat yükü, tazminat ve malın borçlu ya da üçüncü kişide bulunmasına göre uygulama detayları.
Hacizde İstihkak Davalarına İlişkin Kanuni Dayanak
Hacizde istihkak davaları, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun;
- İİK m.97
- İİK m.97/a (Mülkiyet Karinesi)
- İİK m.99 (Üçüncü şahsın zilyetliği)
hükümleri çerçevesinde düzenlenmiştir.
Bu maddeler; istihkak iddiasının nasıl ileri sürüleceğini, sürelere uyulmamasının sonuçlarını, takibin devamı veya taliki kararını, ispat yükünü ve tazminat hükümlerini ayrıntılı şekilde düzenlemektedir.
HACİZDE İSTİHKAK NEDİR?
Haciz sırasında borçluya ait olmayan, üçüncü kişiye ait bir malın haczedilmesi mümkündür. Bu durumda üçüncü kişinin malını hacizden kurtarabilmesi için istihkak davası açması gerekir.
Hacizde istihkak davasının amacı:
İstihkak iddia edilen mal üzerindeki haczin kaldırılmasını sağlamaktır.
- Dava üçüncü kişi lehine sonuçlanırsa, haciz kalkar.
- Dava alacaklı lehine sonuçlanırsa, mal borçluya ait sayılır ve satışa konu edilir.
İstihkak davasının konusu:
- Mülkiyet
- Rehin
- Diğer ayni haklar
İstihkak iddiasında bulunulan mallar çekişmeli mal sayılır. Bu nedenle hacizde tertip kuralına göre satış işlemleri sonraya bırakılır.
Taşınır ve Taşınmazlarda İstihkak
Hacizde istihkak davası hem taşınırlar hem de taşınmazlar için açılabilir.
Ancak, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu uygulamasında taşınmaz üzerindeki haczin kaldırılması için istihkak davası yerine şikayet yoluna başvurulması gerektiği kabul edilmektedir.
İstihkak İddiasının Şartı: Geçerli Bir Haciz
İstihkak iddiasının ileri sürülebilmesi için mutlaka geçerli bir haczin varlığı gerekir.
Haczin;
- Kesin,
- Geçici,
- İlave,
- Tamamlama,
- İhtiyati haciz
olması sonucu değiştirmez.
Ancak şu hallerde istihkak iddiası mümkün değildir:
- Haciz yapılmamışsa,
- Süresinde satış istenmemişse,
- Takip iptal edilmişse.
HACİZDE İSTİHKAK DAVASININ ÜÇLÜ AYRIMI
İstihkak davaları, malın zilyetliğine göre üçe ayrılır:
- Malın borçlunun elinde bulunması
- Malın borçlu ve üçüncü kişinin birlikte elinde bulunması
- Malın üçüncü kişinin elinde bulunması
MALIN BORÇLUNUN ELİNDE BULUNMASI
Borçlunun elindeki mal haczedilirken üçüncü kişi mülkiyet veya rehin iddiasında bulunabilir.
İstihkak iddiasında kim bulunabilir?
- Borçlu (üçüncü kişi lehine)
- Üçüncü kişi (kendi lehine)
Süre:
Haczi öğrenmeden itibaren 7 gün içinde icra dairesine istihkak iddiası ileri sürülmelidir.
Süre geçirilirse iddia ileri sürülemez.
İtiraz Süreci
İstihkak iddiası alacaklı ve borçluya bildirilir.
- 3 gün içinde itiraz edilmezse → İstihkak iddiası kabul edilmiş sayılır.
- İtiraz edilirse → Dosya icra mahkemesine gönderilir.
İcra Mahkemesinin Kararı
Mahkeme;
- Takibin devamına
- Takibin talikine (ertelenmesine)
karar verir.
Takibin taliki halinde davacıdan teminat alınır.
Takibin devamı kararı kesindir.
İstihkak Davası Açma Süresi
Üçüncü kişi, takibin devamı veya taliki kararının tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmalıdır.
Aksi halde iddiasından vazgeçmiş sayılır.
Süreyi kaçıran üçüncü kişi yalnızca borçluya karşı sebepsiz zenginleşme davası açabilir.
Satış Yapılmışsa
Mal satılmış olsa dahi dava konusuz kalmaz. Dava malın değeri üzerinden devam eder.
Ancak şu hallerde dava konusuz kalır:
- Borcun ödenmesi
- Takipten feragat
- Haczin kaldırılması
- Takibin iptali
- Süresinde satışın istenmemesi
Davanın Tarafları
Davacı: Üçüncü kişi
Davalı: Haczi koyduran alacaklı
Borçlu da itiraz etmişse → Alacaklı ve borçlu arasında mecburi dava arkadaşlığı oluşur.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Görevli Mahkeme: İcra Mahkemesi
- Yetkili Mahkeme: Takibin yapıldığı yer, Davalının yerleşim yeri
İspat Yükü ve Deliller
İspat yükü davacı üçüncü kişidedir.
İspatlanması gereken hususlar:
- Malın ne şekilde iktisap edildiği
- Malın borçlunun elinde bulunma sebebi
Tanık dahil her türlü delille ispat mümkündür.
Senede karşı senetle ispat kuralı uygulanmaz.
Tazminat
Takibin talikine karar verilmiş ve dava reddedilmişse →
Davacıdan %20’den az olmamak üzere tazminat alınır.
Dava kabul edilir ve itiraz eden kötü niyetliyse →
%15’ten az olmamak üzere tazminata hükmedilir.
MALIN BORÇLU VE ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN BİRLİKTE ELİNDE BULUNMASI
Bu durumda mal borçlunun elinde sayılır.
Ancak birlikte oturulan yerlerde;
- Kadın, erkek ve çocuklara aidiyeti açık mallar
- Meslek ve sanat icabı mallar
ilgili kişiye ait sayılır.
Bu karinenin aksini ispat yükü alacaklıdadır.
MALIN ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN ELİNDE BULUNMASI (İİK m.99)
Mal üçüncü kişinin elindeyse ve borçlu mülkiyet iddiasında bulunursa;
- Mal haczedilir.
- Üçüncü kişi yedieminliği kabul ederse muhafaza altına alınmaz.
İcra müdürü, alacaklıya 7 gün içinde istihkak davası açması için süre verir.
Süre içinde dava açılmazsa →
Üçüncü kişinin iddiası kabul edilir ve haciz kalkar.
Dava açılırsa →
Dava sonuçlanıncaya kadar satış yapılamaz.
Organik Bağ Kavramı
Borçlu ile üçüncü kişi arasında organik bağ varsa haciz yapılabilir.
Yargıtay’a göre organik bağ şu hallerde kabul edilir:
- Evrakların aynı işyerinde bulunması
- Aynı merkezden yönetim
- Aynı yöneticiler
- İktisadi ilişkinin varlığı
Bu Tür Davalarda Taraflar
Davacı: Alacaklı
Davalı: Üçüncü kişi
Bu tür davalarda tazminata hükmedilmez.
ÖZET TABLO
| Kriter | Açıklama |
|---|---|
| Görevli Mahkeme | İcra Mahkemesi |
| Yetkili Mahkeme | Takibin yapıldığı yer veya davalının yerleşim yeri |
| Süre | 7 gün |
| Yargılama | Basit yargılama usulü |
| İnceleme | Mutlaka duruşmalı |
| İspat Yükü | Davacı üçüncü kişide |
| Delil | Tanık dahil her türlü delil |
| Hüküm | Maddi anlamda kesin hüküm |
| Tazminat | %15 – %20 oranları |
Sonuç
Hacizde istihkak davaları, haciz işlemi sırasında üçüncü kişilere ait malların korunması açısından büyük önem taşır. Sürelerin kaçırılması ciddi hak kayıplarına yol açar. Bu nedenle sürecin İİK m.97, 97/a ve 99 hükümleri çerçevesinde dikkatle yürütülmesi gerekir.
