Haciz ihbarnamesi, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 89. maddesinde (İİK m.89) düzenlenen ve icra takibinde borçlunun üçüncü kişilerdeki hak, alacak veya taşınır mallarının haczini sağlayan özel bir haciz türüdür.
Uygulamada;
- 89/1 haciz ihbarnamesi
- 89/2 haciz ihbarnamesi
- 89/3 haciz ihbarnamesi
şeklinde de adlandırılmaktadır.
Haciz ihbarnamesi, icra dosyasının tarafı olmayan üçüncü kişiye gönderilen müzekkere ile gerçekleştirilir ve süreç üç aşamalıdır:
- Birinci Haciz İhbarnamesi (İİK m.89/1)
- İkinci Haciz İhbarnamesi (İİK m.89/2)
- Üçüncü Haciz İhbarnamesi (İİK m.89/3)
Bu yazıda; haciz ihbarnamesi nedir, itiraz süresi ne kadardır, itiraz edilmezse ne olur, menfi tespit davası nasıl açılır gibi sorulara detaylı yanıt verilecektir.
Haciz İhbarnamesi Nedir? (İİK m.89)
Haciz ihbarnamesi; bir icra takibinde borçlunun üçüncü kişiler nezdindeki:
- Alacakları
- Sair talep hakları
- Taşınır malları
üzerine haciz konulmasını sağlayan icra müdürlüğü yazısıdır.
Muhatap, icra takibinin borçlusu değil, üçüncü kişidir.
Haczedilebilecek Değerler
İcra takip borçlusunun üçüncü kişi nezdindeki:
- Fatura alacakları
- Sözleşmeden doğan alacaklar
- Cari hesap alacakları
- Maddi değeri olan talep hakları
- Altın, değerli taş gibi taşınır malları
haczedilebilir.
Ancak;
- Üçüncü kişi adına kayıtlı taşınmazlar
- Sicile kayıtlı araçlar
- Marka gibi tescilli malvarlıkları
haciz ihbarnamesi yoluyla haczedilemez.
Birinci Haciz İhbarnamesi (İİK m.89/1)
Birinci haciz ihbarnamesi, sürecin ilk aşamasıdır. Üçüncü kişiye tebliğ edilir ve 7 gün içinde itiraz edilmezse, borçlunun alacağı üçüncü kişinin zimmetinde sayılır.
İtiraz Süresi
- Tebliğden itibaren 7 gündür.
- Tebliğ günü hesaba katılmaz.
- Sürenin son günü resmi tatile denk gelirse, süre ilk iş günü sona erer.
İtiraz Nasıl Yapılır?
İtiraz, ihbarnameyi gönderen icra müdürlüğüne sözlü veya yazılı yapılabilir.
Üçüncü kişi, borçluyla olan ilişkisini asgari düzeyde açıklamalıdır.
1. Borç İlişkisi Yoksa
“Borçlu ile herhangi bir hak ve alacak ilişkisi bulunmamaktadır.” şeklinde beyanda bulunulması yeterlidir.
2. Borç İlişkisi Varsa
- Cari hesap ilişkisi
- Sözleşmesel alacak
- Devam eden ticari ilişki
asgari düzeyde açıklanmalıdır.
Üçüncü kişi, mevcut veya ileride doğacak alacak varsa cinsi ve miktarını bildirmelidir. Bu aşamadan sonra borçluya ödeme yapılamaz; ödeme icra dairesine yapılmalıdır.
İleride Doğacak (Müstakbel) Alacakların Haczi
Henüz doğmamış ancak doğması kesin veya muhtemel olan alacaklar da haczedilebilir. Buna müstakbel alacağın haczi denir.
Şartları
- Borçlu ile üçüncü kişi arasında mevcut bir hukuki ilişki olmalı
- Alacak bu ilişkiden doğmalı
- Alacağın cinsi ve borçlusu belirli olmalı
Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 12.02.2019 tarihli kararında (2017/12-369 E., 2019/130 K.) bu hususu açıkça belirtmiştir.
Hukuki ilişkiye dayanmayan, sırf ihtimale dayalı alacaklar müstakbel alacak olarak kabul edilmez.
Birinci Haciz İhbarnamesine İtiraz Edilmezse Ne Olur?
7 gün içinde itiraz edilmezse:
- Borçlunun alacağı üçüncü kişinin zimmetinde sayılır.
- Alacaklının talebi üzerine ikinci haciz ihbarnamesi gönderilir.
İkinci Haciz İhbarnamesi (İİK m.89/2)
Birinci ihbarnameye cevap verilmemesi halinde gönderilir.
Özellikleri:
- İlk ihbarnameye itiraz edilmediği belirtilir.
- Birinci ihbarnamenin tebliğ tarihi yazılır.
- Yine 7 günlük itiraz süresi vardır.
İcra müdürlüğü resen gönderemez; alacaklının talebi gerekir.
Üçüncü Haciz İhbarnamesi (İİK m.89/3)
Birinci ve ikinci haciz ihbarnamesine cevap verilmezse gönderilir.
Bu aşamada:
- Artık 7 günlük itiraz süresi yoktur.
- Tebliğden itibaren 15 gün içinde menfi tespit davası açılmalıdır.
İspat yükü üçüncü kişidedir.
Üçüncü Haciz İhbarnamesine Dava Açılmazsa Ne Olur?
15 günlük süre hak düşürücü süredir.
Bu süre içinde menfi tespit davası açılmazsa:
- Üçüncü kişi icra dosyasına borçlu olarak eklenir.
- Hakkında haciz işlemleri uygulanabilir.
İİK m.65 kapsamında, kusursuz engel varsa 3 gün içinde gecikmiş itiraz mümkündür.
Haksız Olarak Haciz İhbarnamesine İtiraz
Üçüncü kişinin gerçeğe aykırı beyanda bulunması halinde:
- Cezai sorumluluk
- Hukuki sorumluluk
- Tazminat yükümlülüğü
doğar.
İİK m.338/1 uyarınca, gerçeğe aykırı beyanda bulunan kişi alacaklının şikayeti üzerine 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılabilir.
Alacaklı, icra ceza mahkemesinde:
- Cezalandırma
- Dosya borcu kadar tazminat
talep edebilir.
Haciz İhbarnamesinde Kötü Niyet
İİK m.89/6 gereği, üçüncü kişi:
- Borçlu ile kötü niyetli alacaklıya karşı dava açabilir.
- Ödemek zorunda kaldığı paranın veya teslim ettiği malın iadesini isteyebilir.
Ancak alacaklının kötü niyetli olması gerekir.
Sonuç: İİK m.89 Kapsamında Üçüncü Kişinin Sorumluluğu
İİK m.89, borçlunun üçüncü kişilerdeki alacak ve taşınır mallarına haciz imkânı tanımaktadır. Süreç üç aşamalıdır ve süreler son derece önemlidir.
- ve 2. ihbarnamede 7 gün
- ihbarnamede 15 gün (menfi tespit davası)
Sürelerin kaçırılması halinde üçüncü kişi dosya borçlusu haline gelebilir.
Sık Sorulan Sorular
Haciz ihbarnamesi kaç günde cevaplanır?
Birinci ve ikinci haciz ihbarnamesi için süre 7 gündür.
Üçüncü haciz ihbarnamesinde süre nedir?
15 gün içinde menfi tespit davası açılmalıdır.
İtiraz edilmezse ne olur?
Üçüncü kişi icra dosyasına borçlu olarak eklenebilir.
Gerçeğe aykırı beyanın cezası var mı?
Evet. İİK m.338 kapsamında hapis cezası ve tazminat sorumluluğu doğabilir.
