İşkence suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 94. maddesinde düzenlenmiştir. İnsan onuruna aykırı davranışları cezalandıran bu suç tipi, hem mağdurun bedensel ve ruhsal bütünlüğünü hem de toplumun adalete olan güvenini korumayı amaçlar. Bu yazıda; işkence suçunun tanımı, unsurları, nitelikli halleri, neticesi sebebiyle ağırlaştırılmış hali (TCK 95), zamanaşımı, görevli mahkeme ve uzlaşma durumu ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
TCK 94 Kapsamında İşkence Suçu
TCK Madde 94 uyarınca; bir kişiye karşı insan onuruyla bağdaşmayan ve onun bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine, algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesine ya da aşağılanmasına yol açan davranışları gerçekleştiren kamu görevlisi, üç yıldan on iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Cezayı Artıran Haller (TCK 94/2-3)
Aşağıdaki durumlarda ceza artırılmaktadır:
- Çocuğa, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak kişiye ya da gebe kadına karşı işlenmesi
- Avukata veya diğer kamu görevlisine, görevi dolayısıyla işlenmesi
→ 8 yıldan 15 yıla kadar hapis - Fiilin cinsel yönden taciz şeklinde gerçekleşmesi
→ 10 yıldan 15 yıla kadar hapis
Ayrıca;
- Suça iştirak eden diğer kişiler de kamu görevlisi gibi cezalandırılır.
- Suç ihmali davranışla işlense dahi cezada indirim yapılmaz.
- Zamanaşımı işlemez.
İşkence Suçunun Tanımı (Uluslararası Düzenleme)
İşkence suçu, 10 Aralık 1984 tarihli İşkencenin Önlenmesine Dair Birleşmiş Milletler Sözleşmesi’nin 1. maddesinde de tanımlanmıştır.
Bu tanıma göre işkence;
- Bir kişiden itiraf veya bilgi almak,
- Cezalandırmak,
- Ayrımcı bir saikle hareket etmek
amacıyla, kamu görevlisi tarafından veya onun teşviki, rızası ya da muvafakatiyle uygulanan fiziksel veya manevi ağır acı veya ızdırap verici fiillerdir.
İşkence Suçuna Örnek
Örneğin;
- Bir polis memurunun şüpheliye suçunu itiraf ettirmek amacıyla fiziksel veya psikolojik baskı uygulaması,
- Şüphelinin üzerine soğuk su dökmesi,
- Aç ve susuz bırakması,
- Bağlaması
işkence suçuna örnek teşkil edebilir.
İşkence Suçunda Korunan Hukuki Yarar
İşkence suçu ile korunan başlıca hukuki değerler şunlardır:
- İnsan onurunun korunması
- Kişinin vücut dokunulmazlığı
- Ruhsal bütünlük
- Adalet sistemine duyulan güven
İşkencenin varlığı, yalnızca mağduru değil, toplumsal adalet algısını da zedelemektedir.
İşkence Suçunun Faili ve Mağduru
Fail
İşkence suçunun faili yalnızca kamu görevlisi olabilir.
Failin eylemi, kamu görevinin sağladığı yetki ve otorite kullanılarak gerçekleştirilmelidir. Kamu görevlisi olmayan kişiler doğrudan fail olamaz; ancak iştirak halinde sorumlu tutulabilir.
Mağdur
Kanunda özel bir mağdur tanımı yoktur; herkes mağdur olabilir.
Ancak mağdurun;
- Çocuk,
- Savunmasız kişi,
- Gebe kadın,
- Avukat veya kamu görevlisi
olması halinde ceza artırılmaktadır (TCK 94/2).
İşkence Suçunun Maddi Unsuru
TCK 94/1’e göre maddi unsur; insan onuruyla bağdaşmayan ve mağdurun:
- Bedensel veya ruhsal acı çekmesine,
- Algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesine,
- Aşağılanmasına
neden olan davranışlardır.
Bu suç seçimlik hareketli bir suçtur. İnsan onuru soyut bir kavram olmakla birlikte; kişinin sırf insan olması sebebiyle sahip olduğu vazgeçilmez değeri ifade eder.
Manevi Unsur (Kast)
İşkence suçu yalnızca kasten işlenebilir.
Taksirle işlenmesi mümkün değildir. Fail, eylemi ve sonucunu bilerek ve isteyerek gerçekleştirmelidir.
Hukuka Aykırılık
Hiçbir olağan veya olağanüstü durum işkenceyi hukuka uygun hale getirmez.
- Savaş hali
- Olağanüstü hal
- İç karışıklık
- Üstten gelen emir
işkence için gerekçe olamaz. Mağdurun rızası dahi hukuka uygunluk sebebi oluşturmaz.
Neticesi Sebebiyle Ağırlaştırılmış İşkence (TCK 95)
İşkence sonucunda daha ağır bir netice meydana gelirse Türk Ceza Kanunu madde 95 uygulanır.
Ceza Yarı Oranında Artırılır (TCK 95/1)
Eğer işkence;
- Organ veya duyunun sürekli zayıflamasına
- Konuşma güçlüğüne
- Yüzde sabit ize
- Hayati tehlikeye
- Gebe kadında erken doğuma
neden olmuşsa ceza yarı oranında artırılır.
Ceza Bir Kat Artırılır (TCK 95/2)
- Organ kaybı
- İyileşmesi mümkün olmayan hastalık
- Bitkisel hayat
- Konuşma veya çocuk yapma yeteneğinin kaybı
- Gebe kadında düşük
durumlarında ceza bir kat artırılır.
Kemik Kırılması (TCK 95/3)
Kemik kırılması halinde, kırığın hayati fonksiyonlara etkisine göre 8 yıldan 15 yıla kadar hapis cezası verilir.
Ölüm Meydana Gelirse (TCK 95/4)
İşkence sonucunda ölüm gerçekleşmişse ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası uygulanır.
Suçun Özel Görünüş Biçimleri
Teşebbüs
İcra hareketlerine başlanmış ancak elverişli olmayan nedenlerle tamamlanamamışsa teşebbüs mümkündür.
İştirak
İşkence özgü suçtur. Ancak TCK 94/4 gereği suça iştirak eden kişiler de kamu görevlisi gibi cezalandırılır.
İçtima
TCK 43/3 gereği işkence suçu zincirleme suç hükümleri dışında tutulmuştur.
Fiil aynı zamanda başka suçları oluşturuyorsa (örneğin hakaret, cinsel saldırı vb.), fikri içtima hükümleri uygulanır ve en ağır cezayı gerektiren suçtan hüküm kurulur.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Görevli Mahkeme: Ağır Ceza Mahkemesi
- Yetkili Mahkeme: Suçun işlendiği yer mahkemesi
Zamanaşımı
TCK 94/6 gereğince işkence suçunda zamanaşımı işlemez.
Bu nedenle dava zamanaşımı sebebiyle düşürülemez.
Soruşturma ve Kovuşturma
- Şikâyete tabi değildir.
- Savcılık resen soruşturma başlatır.
- Şikâyetin geri alınması yargılamayı durdurmaz.
Uzlaşma
İşkence suçu uzlaşmaya tabi değildir.
Tarafların anlaşması soruşturma veya kovuşturma sürecini etkilemez.
Sonuç
İşkence suçu, hem ulusal hem de uluslararası hukukta en ağır insan hakları ihlallerinden biri olarak kabul edilmektedir. TCK 94 ve 95 hükümleri uyarınca ağır yaptırımlara bağlanan bu suçta zamanaşımı işlememekte, soruşturma resen yürütülmekte ve uzlaşma mümkün olmamaktadır.
İşkence iddiası ile karşı karşıya kalınması halinde sürecin uzman bir ceza hukuku avukatı tarafından takip edilmesi büyük önem taşımaktadır.
