Kişinin hatırasına hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 130. maddesinde düzenlenen ve ölen bir kişinin hatırasına yönelik hakaret içerikli davranışları cezalandıran bir suç türüdür. Bu suç kapsamında, ölen kişinin şeref ve saygınlığına yönelik sözler, isnatlar veya aşağılayıcı davranışlar hukuki yaptırıma bağlanmıştır.
Bu suç ile korunmak istenen hukuki değer, kişinin doğumla başlayan ve ölümle sona eren kişilik haklarının ölüm sonrasında da saygı görmesidir. Hukuk düzeni, ölen kişinin toplum içindeki saygınlığının korunmasını amaçlamaktadır.
Eren Hukuk Bürosu olarak hazırladığımız bu yazıda, kişinin hatırasına hakaret suçu, unsurları, cezası, ihtilat şartı, aleniyet ve şikayet süresi gibi konular hakkında bilgilendirme yaparak haklarınızı öğrenmenize yardımcı olmayı amaçlıyoruz.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçu Nedir?
Kişinin hatırasına hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 130. maddesinde “Şerefe Karşı Suçlar” bölümünde düzenlenmiştir.
Kanun hükmüne göre:
“Bir kimsenin öldükten sonra hatırasına en az üç kişiyle ihtilat ederek hakaret eden kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.”
Ancak sosyal medya üzerinden işlenen hakaretlerde ihtilat şartı aranmaz. Çünkü sosyal medya paylaşımları herkese açık olduğundan aleniyet gerçekleşmiş sayılır.
Kanuna göre;
- Hakaret alenen işlenirse ceza altıda biri oranında artırılır.
- Ölünün cesedini veya kemiklerini almak ya da
- Ceset veya kemikler hakkında tahkir edici davranışlarda bulunmak
fiilleri de üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Bu suç şikayete bağlı suçlar arasındadır.
Şikayet hakkı şu kişilere aittir:
- Ölen kişinin eşi
- Kardeşleri
- İkinci dereceye kadar üst soy ve alt soy
Şikayetten vazgeçilmesi halinde dava düşer.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunun Unsurları
Kişinin hatırasına hakaret suçu yalnızca kasten işlenebilir. Taksirle işlenmesi mümkün değildir.
Suçun oluşabilmesi için bazı unsurların gerçekleşmesi gerekir.
Suçun Unsurları
- Failin en az üç kişi ile ihtilat ederek ölünün hatırasına hakaret etmesi gerekir.
- TCK 130/2 kapsamında ise suçun maddi unsuru;
- Ceset veya kemikleri almak
- Ceset veya kemikler hakkında tahkir edici fiillerde bulunmak şeklinde düzenlenmiştir.
Failin cezalandırılabilmesi için cesedin tamamının alınması şart değildir.
Örneğin:
- Cesedin kolunun alınması
- Kemiklerin bir kısmının alınması
gibi durumlarda da suç tamamlanmış sayılır.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunun Hareket Unsurları
TCK 130/1 kapsamında düzenlenen suç, en az üç kişiyle ihtilat edilerek işlenebilen bir suçtur.
Suçu işleyen kişi dışında en az üç kişinin hakaret içeren fiili görmesi veya duyması gerekir.
Suçun İşlenme Şekilleri
Kişinin hatırasına hakaret suçu şu şekillerde işlenebilir:
1. Sövmek Suretiyle Hakaret
Ölen kişi hakkında aşağılayıcı sözler kullanılması.
Örnek:
- “Haysiyetsizdi”
- “Onursuzdu”
gibi ifadeler.
2. Somut Fiil veya Suç İsnadı
Ölen kişinin şeref ve saygınlığını zedeleyecek bir fiil isnat edilmesi.
Örnek:
- “Hırsızdı”
- “Rüşvetçiydi”
şeklindeki sözler.
3. Davranış Yoluyla Hakaret
Söz olmaksızın yapılan aşağılayıcı davranışlar.
Örnek:
- Mezarına yazı yazmak
- Mezarına zarar vermek
TCK 130/2 Kapsamında Suçun İşlenmesi
Türk Ceza Kanunu’nun 130/2 maddesine göre suç iki seçimlik hareketle işlenebilir:
Ölünün Cesedini veya Kemiklerini Alma
Bir ölünün cesedini ya da kemiklerini bulunduğu yerden almak da suç oluşturur.
Örnek:
- Mezardan cesedi çıkarmak
Ceset veya Kemiklere Hakaret Edici Davranış
Ceset veya kemiklere yönelik aşağılayıcı davranışlarda bulunmak da suç kapsamındadır.
Örnek:
- Cesede saygısız davranmak
- Cesede hakaret niteliğinde eylem yapmak
Hukuka Uygunluk Halleri
Bazı durumlarda ceset üzerinde yapılan işlemler suç oluşturmaz.
Örneğin:
- Ceza Muhakemesi Kanunu 86 ve 87. maddeleri kapsamında yapılan otopsi işlemleri
- 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması Kanunu kapsamında organ veya doku alınması
kanun hükmünü yerine getirme kapsamında olduğundan TCK 130 kapsamında suç oluşturmaz.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunda İhtilat Şartı
TCK 130/1 kapsamında düzenlenen suçun oluşabilmesi için ihtilat şartı aranır.
İhtilat şartı şu anlama gelir:
- Fail dışında en az üç kişinin hakaret fiilini görmesi veya duyması gerekir.
Bu şart gerçekleşmezse suç oluşmaz.
Ancak sosyal medya paylaşımlarında aleniyet gerçekleştiği için ihtilat şartı aranmaz.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunda Aleniyet
Hakaretin alenen işlenmesi, cezanın artırılmasına neden olan nitelikli bir haldir.
Aleniyetin gerçekleşmesi için:
- Hakaret içeren söz veya davranışın
- belirsiz sayıda kişi tarafından görülme veya duyulma ihtimali bulunmalıdır.
Örneğin:
- Sosyal medya paylaşımları
- Herkese açık alanlarda yapılan açıklamalar
aleniyet kapsamında değerlendirilir.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunda Şikayet Süresi ve Zamanaşımı
Bu suç şikayete bağlı suçlar arasında yer almaktadır.
Şikayet hakkı bulunan kişiler:
- Ölen kişinin eşi
- Kardeşleri
- İkinci dereceye kadar üst soy ve alt soy
Şikayet süresi:
Fiilin öğrenilmesinden itibaren 6 aydır.
Bu süre içinde şikayette bulunulmazsa soruşturma yapılamaz.
Suçun yargılaması ise Asliye Ceza Mahkemesi tarafından yapılır.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunun Cezası
TCK 130’a göre suçun cezası şu şekildedir:
TCK 130/1
Ölen kişinin hatırasına hakaret eden kişi:
3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.
Hakaret alenen işlenirse ceza altıda biri oranında artırılır.
TCK 130/2
Bir ölünün:
- Cesedini veya kemiklerini almak
- Ceset veya kemiklere hakaret etmek
fiilleri de 3 aydan 2 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Bu suç bakımından etkin pişmanlık hükümleri uygulanmaz.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunda Uzlaşma
Uzlaştırma kurumu, ceza uyuşmazlıklarının mahkeme dışı çözüm yöntemlerinden biridir.
Kişinin hatırasına hakaret suçunda:
- Ölenin arkasından hakaret suçu bakımından uzlaştırma mümkündür.
Uzlaştırmacı aracılığıyla:
- Fail
- Şikayetçi
arasında iletişim kurularak anlaşma sağlanabilir.
Ancak kamu görevlisinin hatırasına görevinden dolayı hakaret edilmesi halinde uzlaşma uygulanmaz.
