Ceza davası, bir suç işlendiği iddiasıyla devletin ceza yargılama mekanizmasının harekete geçtiği süreçtir. Suçtan zarar gören kişiler bakımından adaletin sağlanması, sanık açısından ise adil yargılanma hakkının kullanılması ceza yargılaması kapsamında gerçekleşir. Ancak ceza davası nedir, ceza davası nasıl açılır, ceza davasının aşamaları nelerdir ve hangi mahkeme görevlidir soruları uygulamada sıklıkla merak edilmektedir.

• WhatsApp

Ceza Davası Nedir?

Ceza davası, işlendiği iddia edilen bir suç nedeniyle failin cezalandırılıp cezalandırılmayacağının yargılama sonucunda belirlendiği davadır.

Kapsamı ne olursa olsun ceza davaları kamu davası niteliği taşır. Başka bir ifadeyle, ceza davası bireyler tarafından değil, toplum adına Cumhuriyet savcılığı tarafından yürütülen süreç sonucunda açılır. Mağdurun veya suçtan zarar gören kişinin rolü ise çoğu durumda şikâyetçi ya da katılan (müdahil) olarak yargılamaya dâhil olmaktır.

Bu yönüyle ceza davası, taraflar arasındaki özel uyuşmazlıkların çözüldüğü hukuk davalarından ayrılır. Hukuk davasında amaç bir hakkın teslimi veya zararın giderilmesi iken, ceza davasında suçun işlenip işlenmediğinin ve ceza verilmesini gerektiren koşulların bulunup bulunmadığının belirlenmesi amaçlanır.

Aynı olay hem ceza hem de hukuk davasına konu olabilir. Örneğin bir kasten yaralama veya darp olayında fail hakkında ceza davası yürütülürken, mağdur ayrıca uğradığı zarar nedeniyle tazminat davası açabilir.

Ceza Davası Nasıl Açılır?

Ceza davasının nasıl açıldığı sorusunun cevabı, kural olarak soruşturma aşamasında başlar. Ceza davasının açılabilmesi için öncelikle Cumhuriyet savcılığı tarafından bir iddianame hazırlanması gerekir.

İddianame; suç şüphesinin yeterli delile ulaştığı kanaatiyle düzenlenen, sanık, isnat edilen suç ve deliller hakkında bilgi içeren resmî belgedir. Hazırlanan iddianame, görevli ve yetkili ceza mahkemesine sunulur.

Mahkeme, iddianameyi belirli bir süre içinde inceler. Eksiklik veya hukuka aykırılık görmesi hâlinde iddianameyi iade edebilir. İddianamenin uygun bulunarak kabul edilmesi hâlinde ise kamu davası açılmış sayılır ve kovuşturma aşaması başlar.

Ceza davasının açılmasına ilişkin süreç genel olarak şu şekilde ilerler:

1. Suçun öğrenilmesi,
2. Soruşturma başlatılması,
3. Delillerin toplanması,
4. Yeterli şüphe bulunması hâlinde iddianame düzenlenmesi,
5. İddianamenin görevli ve yetkili mahkemeye sunulması,
6. İddianamenin kabul edilmesi,
7. Kamu davasının açılması ve kovuşturmanın başlaması.

Ceza Davası Neden ve Hangi Durumlarda Açılır?

Ceza davasının açılması bakımından suçun niteliği ve özellikle şikâyete bağlı olup olmadığı önem taşır.

Şikâyete Bağlı Suçlar

Şikâyete bağlı suçlarda soruşturma ve kovuşturma, mağdurun, suçtan zarar görenin veya müştekinin şikâyeti üzerine başlar. Şikâyet hakkı kullanılmadıkça savcılık re’sen, yani kendiliğinden harekete geçemez.

Şikâyetin geri alınması ise çoğu durumda davanın düşmesi sonucunu doğurabilir.

Şikâyete Bağlı Olmayan Suçlar

Şikâyete bağlı olmayan suçlarda Cumhuriyet savcılığı, suçun işlendiğini şikâyet, ihbar veya başka bir yolla öğrendiği anda re’sen soruşturma başlatır.

Bu suçlarda şikâyetçi olunmasa dahi deliller araştırılır ve gerekli soruşturma işlemleri yapılır. Toplum düzenini ilgilendiren ağır suçların önemli bir bölümü bu kapsamda değerlendirilir.

Ceza Davasının Aşamaları Nelerdir?

Ceza yargılaması birbirini izleyen çeşitli aşamalardan oluşur. Her aşamanın kendine özgü kuralları ve hukuki sonuçları bulunmaktadır.

1. Soruşturma Aşaması

Ceza yargılamasında soruşturma, suçun öğrenilmesiyle başlar.

Bu aşamada Cumhuriyet savcılığı; delilleri toplar, tanık ve şüpheli ifadelerini alır, gerekli incelemeleri yaptırır ve olayın aydınlatılması için gereken işlemleri gerçekleştirir. Şüphelinin hem lehine hem de aleyhine olan deliller araştırılır.

Yakalama ve gözaltı gibi koruma tedbirleri de bu aşamada gündeme gelebilir.

Soruşturma sonunda Cumhuriyet savcılığı:

• İddianame düzenleyerek kamu davasının açılmasını sağlayabilir veya
• Kovuşturmaya yer olmadığına, diğer adıyla takipsizlik kararı verebilir.

2. Kovuşturma Aşaması

Kovuşturma aşaması, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edilmesiyle başlar.

Bu aşamada duruşmalar yapılır, deliller tartışılır, tanıklar dinlenir ve sanığın savunması alınır. Yargılama sonucunda mahkeme, dosyadaki delilleri değerlendirerek bir hüküm kurar.

Ceza yargılamasında savunmanın ve usule uygun hareket edilmesinin önemli olması nedeniyle, yazılı ve sözlü savunmaların yargılamanın niteliğine uygun şekilde hazırlanması önem taşır.

3. İstinaf Aşaması

Yerel mahkemenin verdiği karara karşı taraflar, kararın hukuka aykırı olduğu kanaatindeyse istinaf kanun yoluna başvurabilir.

İstinaf başvurusu, kararın açıklanmasından yani tefhiminden veya tebliğinden itibaren 7 gün içinde yapılır.

Bölge adliye mahkemesi, dosyayı hem maddi hem de hukuki yönden yeniden inceler.

4. Temyiz ve Yargıtay Aşaması

İstinaf incelemesi sonrasında, kanunda öngörülen hâllerde dosya temyiz incelemesi için Yargıtay’a taşınabilir.

Temyiz, hukuka uygunluk denetimi yapılan bir kanun yolu aşamasıdır. Her karar temyize açık değildir. Temyiz sınırı ve süreleri kanunla belirlenmiştir.

Ceza Davalarında Görevli Mahkemeler Hangileridir?

Ceza davasına hangi mahkemenin bakacağı, suçun niteliğine ve ağırlığına göre belirlenir.

Ceza yargılamasında genel görevli mahkemelerin yanında belirli suçlar veya kişiler bakımından görevli özel mahkemeler de bulunmaktadır.

Mahkeme	Türü	Genel Görev Alanı
Asliye Ceza Mahkemesi	Genel	Ağır ceza mahkemesinin görev alanı dışında kalan suçlar
Ağır Ceza Mahkemesi	Genel	Ağır cezalık suçlar; örneğin kasten öldürme, yağma ve nitelikli dolandırıcılık
Çocuk Mahkemesi	Özel	Suça sürüklenen çocuklara ilişkin davalar
Çocuk Ağır Ceza Mahkemesi	Özel	Ağır cezalık suçlarda çocuk sanıklara ilişkin davalar
Fikrî ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi	Özel	Fikrî mülkiyete ilişkin suçlar

Soruşturma aşamasında henüz dava açılmadan önce verilmesi gereken tutuklama, arama ve elkoyma gibi bazı kararlar ise sulh ceza hâkimliği tarafından verilir.

Takipsizlik Kararı Nedir? Takipsizlik Kararına İtiraz Edilebilir mi?

Cumhuriyet savcılığı, yürüttüğü soruşturma sonunda yeterli şüpheye ulaşamazsa kovuşturmaya yer olmadığına, diğer adıyla takipsizlik kararı verebilir.

Takipsizlik kararı, soruşturma sonucunda kamu davası açılmaması anlamına gelir. Ancak bu karar kesin değildir.

Şikâyetçi, kararın tebliğinden itibaren kanuni süre içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.

İtirazın kabul edilmesi hâlinde soruşturmanın yeniden canlanması ve kamu davası açılması yolu gündeme gelebilir.

Ceza Davasında Zamanaşımı

Ceza davaları süresiz olarak açık kalmaz. Her suç için kanunda öngörülen bir dava zamanaşımı süresi bulunmaktadır.

Zamanaşımı süreleri suçun niteliğine ve ağırlığına göre değişir. Kanunda öngörülen sürenin dolması hâlinde dava açılamaz veya açılmış bulunan dava düşebilir.

Bu nedenle ceza davasında zamanaşımı süresinin belirlenebilmesi için somut olaya konu suçun niteliğinin değerlendirilmesi gerekir.

Ceza Davasında Uzlaştırma Nedir?

Kanunda sayılan belirli suçlarda dava açılmadan önce veya kovuşturma aşamasında uzlaştırma yoluna gidilebilir.

Uzlaştırma; mağdur ile şüpheli veya sanığın, tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya varmaya çalıştığı süreçtir.

Şikâyete bağlı suçların önemli bir kısmı uzlaştırma kapsamındadır.

Tarafların uzlaşması hâlinde kamu davası açılmayabilir. Kovuşturma aşamasında uzlaşma sağlanması durumunda ise dava düşebilir.

Uzlaşma sağlanamaması hâlinde ceza yargılaması olağan şekilde devam eder.

Uzlaştırma; mağdurun zararının giderilmesini ve yargının iş yükünün azaltılmasını amaçlayan alternatif bir çözüm yöntemidir.

Ceza Davasında Davaya Katılan (Müdahil) Olmak

Suçtan zarar gören kişi, açılan kamu davasında pasif kalmak zorunda değildir.

Mağdur veya suçtan zarar gören kişi, kovuşturma aşamasında davaya katılma talebinde bulunarak katılan (müdahil) sıfatını kazanabilir.

Katılan sıfatını kazanan kişi:

• Delil sunabilir,
• Tanık dinletebilir,
• Kanun yollarına başvurabilir,
• Yargılama sürecinde aktif olarak yer alabilir.

Davaya katılma, özellikle suçtan zarar gören kişinin menfaatlerinin korunması bakımından önemli bir hukuki imkândır.

Ceza Davasında Olası Sonuçlar Nelerdir?

Ceza davası sonunda mahkeme, dosyanın özelliklerine göre farklı kararlar verebilir.

Başlıca sonuçlar şunlardır:

Beraat Kararı

Suçun sanık tarafından işlenmediği veya isnat edilen suçun işlendiğinin ispatlanamadığı durumlarda beraat kararı verilir.

Mahkûmiyet Kararı

Suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit görülmesi hâlinde mahkûmiyet kararı verilir ve gerekli koşulların bulunması durumunda cezaya hükmedilir.

Düşme Kararı

Zamanaşımı, şikâyetten vazgeçme veya uzlaşma gibi nedenlerle davanın sona ermesi hâlinde düşme kararı verilebilir.

Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı

Kanunda öngörülen belirli hukuki nedenlerin bulunması hâlinde ceza verilmesine yer olmadığına karar verilebilir.

Belirli koşullarda hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) gibi sanık lehine sonuçlar da gündeme gelebilir. Ancak bu kuruma ilişkin yasal düzenlemeler değişiklik gösterebildiğinden, somut olayda uygulanacak hükümlerin güncel mevzuata göre değerlendirilmesi gerekir.

Ceza Davası ile Hukuk Davası Arasındaki Fark Nedir?

Aynı olay hem ceza yargılamasına hem de hukuk yargılamasına konu olabilse de iki dava türü amaç ve işleyiş bakımından birbirinden ayrılır.

Ölçüt	Ceza Davası	Hukuk Davası
Amaç	Suçun ve cezanın belirlenmesi	Bir hakkın teslimi veya zararın tazmini
Davayı Açan	Cumhuriyet savcılığı, kamu adına	Hak sahibi taraf
Taraflar	Sanık, katılan ve savcılık	Davacı ve davalı
Sonuç	Ceza, beraat, düşme gibi kararlar	Kabul, ret veya kısmen kabul

Örneğin bir kasten yaralama olayında fail hakkında ceza davası yürütülürken, mağdur uğradığı zarar nedeniyle ayrıca tazminat davası açabilir.

Ceza Davasında Avukatın Rolü

Ceza yargılaması; süreli işlemler, koruma tedbirleri, delillerin değerlendirilmesi ve savunma stratejisinin belirlenmesi bakımından teknik bir hukuk alanıdır.

Bazı ağır suçlarda sanığa zorunlu olarak müdafi, yani avukat görevlendirilir. Diğer hâllerde avukatla temsil zorunlu değildir. Ancak soruşturmadan kovuşturmaya, istinaftan temyize kadar her aşamada usule uygun hareket edilmesi önem taşır.

Ceza soruşturması veya ceza davasında yapılacak işlemlerin süresinde gerçekleştirilmesi, delillerin değerlendirilmesi ve savunmanın somut olayın özelliklerine göre hazırlanması yargılama sürecini doğrudan etkileyebilir.

Kayseri ceza avukatı ve Kayseri ağır ceza avukatı desteğine ihtiyaç duyulan ceza yargılamalarında, somut olayın özelliklerinin ayrıca değerlendirilmesi önem taşır. Av. Alperen Eren, Kayseri’de ceza hukuku ve ceza yargılamasına ilişkin hukuki süreçlerde danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunmaktadır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki danışmanlık niteliği taşımaz ve avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her uyuşmazlık kendine özgü koşullar barındırdığından, hak kaybı yaşanmaması için somut olayınıza ilişkin olarak bir avukattan profesyonel hukuki destek alınması önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Ceza davası nedir?

Ceza davası, işlendiği iddia edilen bir suç nedeniyle failin cezalandırılıp cezalandırılmayacağının yargılama sonucunda belirlendiği davadır. Ceza davaları kamu davası niteliği taşır.

Ceza davasını kim açar?

Ceza davası, Cumhuriyet savcılığı tarafından düzenlenen iddianamenin mahkemece kabul edilmesiyle açılır. Mağdur veya suçtan zarar gören kişi doğrudan ceza davası açmaz; şikâyetçi veya katılan olarak sürece dâhil olabilir.

Ceza davası nasıl açılır?

Cumhuriyet savcılığı soruşturma sonunda yeterli şüpheye ulaşırsa iddianame düzenler ve görevli ceza mahkemesine sunar. Mahkemenin iddianameyi kabul etmesiyle kamu davası açılır ve kovuşturma aşaması başlar.

Şikâyete bağlı suç ne demektir?

Şikâyete bağlı suçlarda soruşturma ve kovuşturma, mağdurun veya suçtan zarar gören kişinin şikâyeti olmadan başlatılamaz. Bu suçlarda şikâyetin geri alınması çoğu zaman davanın düşmesine neden olabilir.

Soruşturma ile kovuşturma arasındaki fark nedir?

Soruşturma, Cumhuriyet savcılığının delilleri topladığı ve iddianame düzenlenmesi veya takipsizlik kararı verilmesiyle sonuçlanan aşamadır. Kovuşturma ise iddianamenin mahkemece kabul edilmesiyle başlayan yargılama aşamasıdır.

Ceza davalarında hangi mahkemeler görevlidir?

Genel görevli ceza mahkemeleri asliye ceza mahkemesi ve ağır ceza mahkemesidir. Çocuk mahkemesi, çocuk ağır ceza mahkemesi ve fikrî ve sınai haklar ceza mahkemesi ise belirli alanlarda görev yapan özel mahkemelerdir. Soruşturma aşamasındaki bazı kararları sulh ceza hâkimliği verir.

İddianame nedir, ne işe yarar?

İddianame, Cumhuriyet savcılığının yeterli şüpheye ulaştığında düzenlediği; sanık, suç ve deliller hakkında bilgi içeren resmî belgedir. Mahkemenin iddianameyi kabul etmesiyle kamu davası açılmış olur.

Takipsizlik kararı nedir?

Takipsizlik kararı, Cumhuriyet savcılığının soruşturma sonunda yeterli şüpheye ulaşamaması nedeniyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesidir. Şikâyetçi, bu karara kanuni süre içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.

Ceza mahkemesi kararına istinaf başvuru süresi nedir?

Yerel mahkeme kararına karşı istinaf başvurusu, kararın tefhiminden veya tebliğinden itibaren 7 gün içinde yapılır. İstinaf incelemesinden sonra kanunda öngörülen hâllerde temyiz yolu da açık olabilir.

Ceza davasında avukat zorunlu mu?

Bazı ağır suçlarda sanığa zorunlu müdafi görevlendirilir. Diğer hâllerde avukatla temsil zorunlu değildir. Ancak ceza yargılamasının teknik niteliği nedeniyle hukuki destek alınması önem taşıyabilir.

Ceza davası ile hukuk davası arasındaki fark nedir?

Ceza davasında amaç suçun ve cezanın belirlenmesidir ve kamu adına yürütülür. Hukuk davasında ise taraflar arasındaki özel uyuşmazlıkların çözülmesi, bir hakkın teslimi veya zararın tazmini amaçlanır. Aynı olay hem ceza hem hukuk davasına konu olabilir.

Ceza davası ne kadar sürede zamanaşımına uğrar?

Her suç için kanunda öngörülen dava zamanaşımı süresi farklıdır. Zamanaşımı süresi suçun niteliğine ve ağırlığına göre değişir. Sürenin dolması hâlinde dava açılamaz veya açılmış bulunan dava düşebilir.