Av. Alperen Eren

Bir kişinin vefat etmesiyle birlikte geride bıraktığı malvarlığı, hakları, alacakları ve borçlarının kimlere ve hangi oranlarda geçeceği miras hukuku kapsamında belirlenir. Miras hukukunun temel amacı, miras bırakanın ölümünden sonra terekenin mirasçılara nasıl intikal edeceğini ve mirasçıların sahip olduğu hakları düzenlemektir.

• WhatsApp

Türk Medeni Kanunu’nda ayrıntılı olarak düzenlenen miras hukuku; yalnızca malların mirasçılar arasında paylaşılmasından ibaret değildir. Mirasçılık belgesi, miras payları, saklı pay, vasiyetname, miras sözleşmesi, reddi miras, tenkis davası, muris muvazaası ve ortaklığın giderilmesi gibi birçok hukuki konu da miras hukukunun kapsamına girer.

Miras bırakanın ölümünden sonra ortaya çıkan uyuşmazlıkların doğru şekilde çözülebilmesi için öncelikle mirasçıların ve terekenin kapsamının belirlenmesi gerekir.

Miras Hukuku Nedir?

Miras hukuku, bir kişinin ölümüyle birlikte sahip olduğu malvarlığı değerlerinin, haklarının ve borçlarının kimlere ve hangi esaslara göre geçeceğini düzenleyen hukuk dalıdır.

Türk Medeni Kanunu’nun 495 ila 682. maddeleri arasında miras hukukuna ilişkin temel hükümler düzenlenmiştir. Bu hükümler kapsamında hem yasal mirasçıların hakları hem de miras bırakanın ölümden sonra hüküm doğuracak işlemler yapabilme imkânı ele alınmaktadır.

Miras bırakanın ölümüyle birlikte tereke, kanunda öngörülen esaslar doğrultusunda mirasçılara geçer. Bununla birlikte miras bırakanın vasiyetname veya miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarruflarda bulunması halinde, mirasın paylaşımında bu işlemlerin de dikkate alınması gerekir.

Ancak miras bırakanın tasarruf özgürlüğü sınırsız değildir. Kanunun koruma altına aldığı saklı paylı mirasçıların hakları, belirli şartlar altında miras bırakanın tasarrufları karşısında korunabilir.

Miras Hukukunun Temel İlkeleri Nelerdir?

Miras hukukunun temelinde birkaç önemli hukuki ilke bulunmaktadır.

Külli Halefiyet İlkesi

Miras bırakanın ölümüyle birlikte miras, bir bütün olarak mirasçılara geçer. Bu kapsamda yalnızca malvarlığı değil, miras bırakanın borçları ve diğer malvarlığına ilişkin hukuki ilişkileri de mirasçılara intikal edebilir.

Bu nedenle mirasçıların yalnızca mirastan elde edebilecekleri malvarlığı değerlerini değil, miras bırakanın borçlarını da değerlendirmeleri gerekir.

Miras Bırakanın İrade Özgürlüğü

Miras bırakan, ölümünden sonra malvarlığının nasıl değerlendirileceğine ilişkin bazı tasarruflarda bulunabilir. Vasiyetname ve miras sözleşmesi bu kapsamda kullanılan hukuki araçlardandır.

Ancak bu özgürlük, kanunda korunan saklı paylar nedeniyle belirli sınırlar içerisinde kullanılabilir.

Mirasın Reddi

Miras bırakanın borçlarının fazla olması veya başka hukuki sebepler bulunması halinde mirasçıların reddi miras hakkı gündeme gelebilir.

Bu nedenle mirasçıların mirası kabul edip etmeyeceklerine karar vermeden önce terekenin aktif ve pasif durumunu değerlendirmeleri önem taşır.

Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?

Miras paylaşımının ilk aşamasında mirasçıların kim olduğunun ve terekenin hangi malvarlığı değerlerinden oluştuğunun belirlenmesi gerekir.

Mirasçılar, sulh hukuk mahkemesinden veya noterlikten mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alarak mirasçılık durumlarını ortaya koyabilirler.

Daha sonra terekeye dahil olan taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, şirket hisseleri, alacaklar ve diğer malvarlığı değerleri belirlenir. Bunun yanında miras bırakanın borçlarının da tespit edilmesi gerekir.

Mirasçılar paylaşım konusunda anlaşabiliyorsa mirasın paylaşılması anlaşma yoluyla gerçekleştirilebilir. Ancak mirasçılar arasında uyuşmazlık bulunması halinde hukuki yollara başvurulması gerekebilir.

Özellikle taşınmazların birden fazla mirasçıya ait olması ve paylaşım konusunda anlaşmaya varılamaması halinde ortaklığın giderilmesi davası gündeme gelebilir.

Miras paylaşımında sağ kalan eşin ve diğer yasal mirasçıların sahip olduğu miras payları ise kanunda belirlenen oranlara göre hesaplanır.

Miras Hukukunda Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?

Mirasın mal paylaşımı aşamasında öncelikle terekenin aktif ve pasif unsurlarının belirlenmesi gerekir.

Terekenin aktif kısmında taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, şirket ortaklıkları, alacaklar ve diğer ekonomik değerler bulunabilir. Pasif kısımda ise miras bırakanın borçları ve diğer yükümlülükleri yer alabilir.

Bu nedenle yalnızca tapuda kayıtlı taşınmazların belirlenmesi, mirasın kapsamının tespiti bakımından yeterli olmayabilir. Tüm malvarlığı değerlerinin ve borçların mümkün olduğunca ortaya çıkarılması gerekir.

Mirasçılardan birinin mirası kabul etmek istememesi halinde ise reddi miras kurumu gündeme gelebilir. Reddi miras işleminin kanunda öngörülen süre içerisinde ve usulüne uygun şekilde yapılması gerekir.

Mirasçılar arasında anlaşmazlık bulunması halinde dava yoluna başvurulabilir. Süreç; mirasçılık belgesinin alınmasından terekenin belirlenmesine, taşınmazların intikal işlemlerinden miras paylaşımına kadar farklı aşamaları kapsayabilir.

Kimler Yasal Mirasçıdır?

Türk Medeni Kanunu’nda yasal mirasçılar belirli bir sistem içerisinde düzenlenmiştir.

Yasal mirasçılar temel olarak zümre sistemi esas alınarak belirlenir:

• Birinci zümre: Miras bırakanın altsoyu,
• İkinci zümre: Miras bırakanın ana ve babası ile onların altsoyu,
• Üçüncü zümre: Miras bırakanın büyük ana ve büyük babası ile onların altsoyu.

Bunun yanında sağ kalan eş, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre farklı oranlarda miras hakkına sahip olur.

Miras bırakanın vasiyetname bırakmadığı veya yaptığı ölüme bağlı tasarrufların yasal sınırlar içerisinde kaldığı durumlarda miras, kanunda belirlenen yasal mirasçılık esaslarına göre paylaşılır.

Mirasçıların miras bırakanın borçlarından da sorumlu olabilmesi nedeniyle, mirasın kabul edilip edilmeyeceği konusunda karar verilmeden önce terekenin mali durumunun incelenmesi önemlidir.

Miras Sözleşmesi Nedir?

Miras sözleşmesi, miras bırakanın ölümünden sonra sonuç doğurmak üzere yaptığı ölüme bağlı tasarruflardan biridir.

Vasiyetnameden farklı olarak miras sözleşmesi iki taraflı bir hukuki işlem niteliğindedir. Kanunda öngörülen şekil şartlarına uygun olarak yapılması gerekir.

Miras sözleşmesi sayesinde miras bırakan, malvarlığının ölümünden sonraki durumuna ilişkin belirli düzenlemeler yapabilir. Bu yönüyle özellikle malvarlığı kapsamlı veya miras ilişkileri karmaşık olan kişiler açısından önemli bir hukuki araç olabilir.

Miras sözleşmesinin hukuki sonuçlarının doğru şekilde değerlendirilebilmesi için sözleşmenin içeriğinin ve kanuni şartlarının ayrıca incelenmesi gerekir.

Tenkis Davası Nedir?

Tenkis davası, miras bırakanın yaptığı bazı ölüme bağlı veya sağlararası karşılıksız kazandırmaların, saklı paylı mirasçıların saklı paylarını ihlal etmesi durumunda gündeme gelen bir dava türüdür.

Miras bırakanın yaptığı bir kazandırma sonucunda saklı payın ihlal edilmesi halinde, kanunda öngörülen şartların bulunması durumunda bu kazandırmanın saklı payı karşılayacak ölçüde azaltılması talep edilebilir.

Saklı pay oranları mirasçının sıfatına göre değişmektedir. Örneğin altsoyun yasal miras payının belirli bir bölümü saklı pay olarak korunurken, sağ kalan eşin saklı payı birlikte mirasçı olduğu zümreye göre farklılık gösterebilir.

Tenkis davalarında hak düşürücü süreler önem taşır. Genel olarak saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, diğer durumlarda ise kanunda öngörülen koşullara bağlı olarak on yıllık süre gündeme gelir.

Bu nedenle tenkis davası açmayı düşünen mirasçıların somut olayın özelliklerine göre süreleri ayrıca değerlendirmesi gerekir.

Miras Hukuku Davaları Nelerdir?

Miras ilişkilerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda olayın niteliğine göre farklı dava türlerine başvurulabilir.

Miras hukukunda sık karşılaşılan dava ve hukuki süreçler arasında şunlar yer alır:

• Mirasçılık belgesinin iptali,
• Tenkis davası,
• Miras sebebiyle istihkak davası,
• Ortaklığın giderilmesi davası,
• Muris muvazaası davası,
• Vasiyetnamenin iptali,
• Mirasın reddi,
• Tereke tespiti,
• Miras paylaşımına ilişkin uyuşmazlıklar.

Özellikle muris muvazaası iddiasının bulunduğu durumlarda, miras bırakanın yaptığı işlemin gerçek niteliğinin ve mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıyıp taşımadığının değerlendirilmesi gerekebilir.

Miras hukukunda hangi davanın açılacağı, dava süresi ve görevli mahkemenin belirlenmesi somut olayın özelliklerine göre değişebileceğinden, hukuki sürecin başlangıcında olayın bütün yönleriyle değerlendirilmesi önemlidir.

Miras Hukuku Avukatı Ne İş Yapar?

Miras uyuşmazlıkları, birden fazla mirasçının bulunması, taşınmazların çokluğu, vasiyetname, saklı pay veya miras bırakanın sağlığında gerçekleştirdiği işlemler nedeniyle oldukça karmaşık hale gelebilir.

Miras hukuku alanında çalışan avukat; öncelikle mirasçıların hukuki durumunu ve miras paylarını değerlendirerek sürecin hangi hukuki yollar üzerinden yürütülebileceğini belirler. Mirasçılık belgesinin alınması, terekenin tespiti, miras paylarının hesaplanması, reddi miras, tenkis, muris muvazaası ve ortaklığın giderilmesi gibi süreçlerde hukuki destek sağlayabilir.

Bu kapsamda Avukat Alperen Eren, miras uyuşmazlıklarında öncelikle olayın ve terekenin hukuki durumunun değerlendirilmesine, mirasçıların hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesine ve uyuşmazlığın niteliğine uygun hukuki sürecin yürütülmesine odaklanmaktadır. Özellikle miras paylaşımı, miras paylarının belirlenmesi ve miras kaynaklı uyuşmazlıklarda, somut olayın özelliklerine göre izlenebilecek hukuki yolların değerlendirilmesi önem taşır.

Miras Mal Paylaşımında Nelere Dikkat Edilmelidir?

Miras paylaşımı yapılırken yalnızca mirasçıların kim olduğunun belirlenmesi yeterli değildir. Terekeye dahil olan tüm malvarlığı değerlerinin ve borçların mümkün olduğunca eksiksiz şekilde tespit edilmesi gerekir.

Miras paylaşımında özellikle şu hususlara dikkat edilmelidir:

• Mirasçıların doğru şekilde belirlenmesi,
• Yasal miras paylarının hesaplanması,
• Sağ kalan eşin miras payının belirlenmesi,
• Saklı payların dikkate alınması,
• Terekenin aktif ve pasiflerinin tespit edilmesi,
• Miras bırakanın yaptığı karşılıksız kazandırmaların değerlendirilmesi,
• Taşınmazların ve diğer malvarlığı değerlerinin belirlenmesi,
• Reddi miras için kanuni sürenin kaçırılmaması,
• Mirasçılar arasındaki anlaşmazlıkların hukuki niteliğinin doğru tespit edilmesi.

Özellikle miras bırakanın sağlığında mirasçılardan birine yaptığı karşılıksız kazandırmaların bulunması halinde, bu işlemlerin miras paylaşımına etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

Miras paylarının doğru şekilde belirlenmesi ve terekenin eksiksiz tespit edilmesi, ilerleyen aşamalarda ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından büyük önem taşır.

Sonuç

Miras hukuku; ölümle birlikte ortaya çıkan malvarlığı geçişini düzenleyen ve mirasçıların haklarını koruyan kapsamlı bir hukuk alanıdır. Miras paylaşımının sağlıklı şekilde yapılabilmesi için öncelikle mirasçıların, terekenin, miras paylarının ve varsa saklı payların doğru şekilde belirlenmesi gerekir.

Mirasçılar arasında anlaşma sağlanamadığında ise uyuşmazlığın niteliğine göre tenkis, muris muvazaası, ortaklığın giderilmesi veya diğer miras hukuku davalarının gündeme gelmesi mümkündür.

Bu nedenle miras paylaşımı sırasında yalnızca malların değerine değil, miras bırakanın borçlarına, önceki tasarruflarına, mirasçıların hukuki sıfatlarına ve kanunda öngörülen sürelere de dikkat edilmelidir.