Av. Alperen Eren

Kayseri’de imzaladığı bir sözleşmeden kurtulmak veya sözleşmenin geçersizliğini ileri sürmek isteyen kişi ve işletmeler, hükümsüzlük, irade sakatlığı, aşırı yararlanma, sözleşmeden dönme, fesih ve tüketici işlemlerinde cayma hakkı konularında hukuki destek alabilir. Avukat Alperen Eren, borçlar hukuku kapsamında sözleşmeden kaynaklanan uyuşmazlıkların hukuki açıdan değerlendirilmesi ve yürütülmesine yönelik avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır.

• WhatsApp

Günlük dilde “sözleşmenin iptali” denilen durum, hukuken farklı yollarla sonuçlanır. Sözleşme kanuna, ahlaka veya kamu düzenine aykırıysa ya da konusu imkânsızsa kesin hükümsüzdür ve baştan itibaren geçersiz sayılır. Yanılma, aldatma veya korkutma ile yapılan sözleşmelerde ise iradesi sakatlanan taraf, bunu öğrendiği ya da korkutmanın etkisinin kalktığı tarihten itibaren bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını karşı tarafa bildirerek sözleşmeyi ortadan kaldırabilir.

Geçerli kurulmuş bir sözleşmede karşı taraf borcunu yerine getirmiyorsa, şartları varsa sözleşmeden dönme veya fesih yoluna gidilebilir. Tüketici işlemlerinde ise kanunda öngörülen hallerde cayma hakkı kullanılabilir.

Bu yazıda sözleşmenin hangi hallerde ortadan kaldırılabileceği, süreler, izlenecek yol ve görevli mahkeme ele alınmaktadır.

SÖZLEŞMENİN İPTALİ NE ANLAMA GELİR?

Türk Borçlar Kanunu’nda “sözleşmenin iptali” şeklinde tek bir kurum bulunmaz. Sözleşmeyi ortadan kaldıran veya etkisiz kılan farklı hukuki kurumlar vardır:

• Kesin hükümsüzlük: Sözleşme baştan itibaren geçersizdir.
• İptal edilebilirlik (irade sakatlıkları): Sözleşme kurulmuştur, ancak iradesi sakatlanan taraf onu ortadan kaldırabilir.
• Sözleşmeden dönme: Geçerli bir sözleşme, borca aykırılık nedeniyle geriye etkili olarak sona erdirilir.
• Fesih: Özellikle sürekli sözleşmelerde sözleşme ileriye etkili olarak sona erdirilir.
• Cayma hakkı: Tüketici işlemlerinde kanunun tanıdığı süre içinde gerekçe göstermeksizin sözleşmeden vazgeçilir.

Hangi yolun uygulanacağı, sözleşmenin türüne ve sorunun kaynağına göre belirlenir.

KESİN HÜKÜMSÜZ SÖZLEŞMELER

Türk Borçlar Kanunu’na göre;

• Kanunun emredici hükümlerine,
• Ahlaka,
• Kamu düzenine,
• Kişilik haklarına aykırı olan

veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür.

Kesin hükümsüzlük için belirli bir süre öngörülmemiştir ve herkes tarafından ileri sürülebilir. Mahkeme de bu durumu kendiliğinden dikkate alır. Aykırılık yalnızca bazı hükümlerle sınırlıysa, kural olarak yalnızca bu hükümler hükümsüz olur; ancak bu hükümler olmadan sözleşmenin yapılmayacağı açıkça anlaşılırsa sözleşmenin tamamı hükümsüz olabilir.

Şekle Aykırılık

Kanunun şekle bağladığı bir sözleşme bu şekle uyulmadan yapılmışsa, örneğin tapu dışında adi yazılı olarak yapılan taşınmaz satışı gibi, sözleşme kural olarak geçerli olmaz. Ancak şekle aykırılığın ileri sürülmesinin hakkın kötüye kullanılması niteliği taşıdığı istisnai durumlar da bulunabilir.

İRADE SAKATLIĞI NEDENİYLE SÖZLEŞMEDEN KURTULMA

Esaslı Yanılma

Sözleşme kurulurken esaslı bir yanılgıya düşen taraf, sözleşmeyle bağlı değildir. Örneğin başka bir sözleşme yapmak isterken farklı bir sözleşmeye onay verilmesi veya sözleşmenin konusunda esaslı bir yanılgıya düşülmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Yalnızca beklentinin gerçekleşmemesi veya hesap hatası kural olarak esaslı yanılma sayılmaz. Bu süreçle bağlantılı olarak Tahliye Taahhütnamesi konusu da değerlendirilmelidir.

Aldatma

Karşı tarafın veya üçüncü kişinin aldatması sonucu sözleşme yapan taraf, yanılması esaslı olmasa bile sözleşmeyle bağlı değildir. Üçüncü kişinin aldatması halinde, karşı tarafın bunu bilmesi veya bilmesi gerekmesi aranır.

Korkutma

Karşı tarafın veya üçüncü kişinin korkutmasıyla sözleşme yapan taraf da sözleşmeyle bağlı değildir. Korkutmanın, kişinin kendisinin veya yakınlarının kişilik değerleri ya da malvarlığı bakımından ağır ve yakın bir tehlike oluşturması gerekir.

Bir Yıllık Süre

İradesi sakatlanan taraf, yanılma veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı tarihten itibaren bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını karşı tarafa bildirmelidir. Bu süre içinde bildirimde bulunulmazsa sözleşme onaylanmış sayılır. Bildirimin ispat kolaylığı bakımından noter aracılığıyla yapılması önerilir.

AŞIRI YARARLANMA (GABİN)

Karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık bulunan ve bu oransızlık zarar görenin zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak sağlanan sözleşmelerde zarar gören;

• Sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirerek verdiğini geri isteyebilir,
• Ya da sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini talep edebilir.

Bu hak, düşüncesizlik veya deneyimsizliğin öğrenildiği ya da zor durumun ortadan kalktığı tarihten itibaren bir yıl içinde ve her halde sözleşmenin kurulmasından itibaren beş yıl içinde kullanılmalıdır.

EHLİYETSİZLİK NEDENİYLE GEÇERSİZLİK

Ayırt etme gücü bulunmayan kişilerin yaptığı sözleşmeler, kanunda öngörülen istisnalar dışında hüküm doğurmaz. Sınırlı ehliyetsizlerin, örneğin kısıtlıların veya küçüklerin, yasal temsilcinin rızası olmadan yaptığı sözleşmeler ise yasal temsilcinin onayına kadar askıda kalır. Uygulamada bu durum çoğu zaman Araç Değer Kaybı Nasıl Alınır ile birlikte gündeme gelir.

SÖZLEŞMEDEN DÖNME VE FESİH

Geçerli kurulmuş bir sözleşmede karşı taraf borcunu yerine getirmezse, alacaklı önce borçluyu temerrüde düşürür ve kural olarak borcun ifası için uygun bir süre verir. Bu süre içinde de ifa gerçekleşmezse alacaklı;

• Borcun ifasını ve gecikme tazminatını isteyebilir,
• İfadan vazgeçerek müspet zararının giderilmesini isteyebilir,
• Sözleşmeden dönerek verdiklerini geri isteyebilir ve menfi zararını talep edebilir.

Kira ve hizmet gibi sürekli sözleşmelerde ise dönme yerine kural olarak fesih hakkı kullanılır. Ayrıca sözleşme kurulduktan sonra öngörülemeyen olağanüstü durumlar nedeniyle edimler arasındaki denge aşırı ölçüde bozulmuşsa, aşırı ifa güçlüğü hükümleri çerçevesinde sözleşmenin uyarlanması, bu mümkün değilse dönme veya fesih gündeme gelebilir.

TÜKETİCİ İŞLEMLERİNDE CAYMA HAKKI

Mesafeli sözleşmeler ve kapıdan satışlar gibi kanunda öngörülen tüketici işlemlerinde tüketici, kanunda belirlenen süre içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayabilir. İnternet üzerinden yapılan alışverişlerde bu süre kural olarak on dört gündür. Ancak bazı mal ve hizmetler kanunda cayma hakkının istisnaları arasında sayılmıştır.

SÖZLEŞMEDEN KURTULMAK İÇİN İZLENECEK YOL

1. Sözleşmenin hangi nedenle geçersiz veya sona erdirilebilir olduğu belirlenir.
2. Kanuni süreler (özellikle bir yıllık süre) hesaplanır.
3. Karşı tarafa, tercihen noter aracılığıyla, sözleşmeyle bağlı olunmadığı veya sözleşmeden dönüldüğü bildirilir.
4. Karşı taraf kabul etmezse, tespit, alacak veya tazminat davası açılır.
5. Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunlu olabilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Genel sözleşme uyuşmazlıklarında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Uyuşmazlık ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi, tüketici işlemiyse tüketici mahkemesi görevlidir. Tüketici uyuşmazlıklarında belirli tutarın altındaki başvurular için tüketici hakem heyeti yolu da bulunmaktadır. Yetkili mahkeme kural olarak davalının yerleşim yeri veya sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesidir.

SÖZLEŞMENİN İPTALİ HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR

İmzalanan Sözleşme İptal Edilebilir mi?

Kural olarak imzalanan sözleşme bağlayıcıdır. Ancak kesin hükümsüzlük, irade sakatlığı, aşırı yararlanma veya borca aykırılık gibi hallerde sözleşme ortadan kaldırılabilir ya da sona erdirilebilir.

Sözleşme İptali İçin Süre Var mı?

İrade sakatlığında bir yıllık süre vardır. Aşırı yararlanmada bir yıl ve her halde beş yıllık süre öngörülmüştür. Kesin hükümsüzlük ise süreye bağlı değildir. Benzer bir değerlendirme Borç İlişkisi bakımından da yapılır.

Hileyle İmzalatılan Sözleşme Nasıl İptal Edilir?

Aldatılan taraf, aldatmayı öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını karşı tarafa bildirmelidir. Karşı taraf kabul etmezse dava yoluna gidilebilir.

Sözleşmeden Dönme ile Fesih Arasındaki Fark Nedir?

Dönme sözleşmeyi geriye etkili olarak ortadan kaldırır; taraflar aldıklarını iade eder. Fesih ise sözleşmeyi ileriye etkili olarak sona erdirir.

İnternetten Alınan Üründe Sözleşmeden Cayılabilir mi?

Mesafeli sözleşmelerde tüketici, kural olarak on dört gün içinde gerekçe göstermeden cayma hakkını kullanabilir. Kanunda sayılan istisnalar saklıdır.

Sözleşme İptali Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Uyuşmazlığın niteliğine göre asliye hukuk, asliye ticaret veya tüketici mahkemesinde açılır.

SÖZLEŞMENİN İPTALİ VE SONA ERDİRİLMESİNDE AVUKAT DESTEĞİ

Sözleşmeden kurtulmak için hangi hukuki yolun kullanılacağı, süreler ve bildirim şekli, sonucun doğrudan belirleyicisidir. Yanlış yolun seçilmesi veya bir yıllık sürenin kaçırılması, sözleşmenin onaylanmış sayılmasına yol açabilir.

Kayseri borçlar hukuku avukatı Avukat Alperen Eren, sözleşmelerin geçersizliği, irade sakatlıkları, sözleşmeden dönme ve fesih, tazminat ve alacak davaları ile tüketici uyuşmazlıkları konusunda avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır. Sözleşmenin somut olayın özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmesi, hak kayıplarının önlenmesi bakımından önem taşımaktadır.

Not: Borçlar hukukunda uygulanacak hükümler ve süreler sözleşmenin türüne ve yürürlükteki mevzuata göre değişebileceğinden, hukuki durumun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.