Av. Alperen Eren

Kayseri’de hakkında soruşturma başlatılan şüpheliler ile suçtan zarar gören mağdur ve müşteki, ifade, gözaltı, tutuklama, delil toplama ve kovuşturmaya yer olmadığına dair karar gibi soruşturma aşamasına ilişkin konularda hukuki destek alabilir. Avukat Alperen Eren, ceza soruşturmalarında sürecin hukuki açıdan değerlendirilmesi ve şüpheli, mağdur ve müştekinin haklarının korunmasına yönelik avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır.

• WhatsApp

Ceza yargılaması, soruşturma ve kovuşturma olmak üzere iki temel evreden oluşur. Soruşturma, bir suçun işlendiği şüphesinin yetkili makamlarca öğrenilmesiyle başlayan ve iddianamenin kabulüne kadar devam eden evredir.

Soruşturma aşaması, ceza davasının temelinin atıldığı aşamadır. Bu aşamada toplanan deliller, alınan ifadeler ve verilen kararlar, daha sonra açılacak ceza davasının seyrini doğrudan etkileyebilir.

Bu yazıda ceza soruşturmasının ne olduğu, nasıl başladığı, soruşturma aşamasında hangi işlemlerin yapıldığı ve soruşturmanın nasıl sona erdiği ele alınmaktadır.

CEZA SORUŞTURMASI NEDİR?

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 2. maddesine göre soruşturma, kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evreyi ifade eder.

Soruşturmanın amacı, suç şüphesinin gerçekten bulunup bulunmadığını araştırmak ve kamu davası açılmasına yer olup olmadığına karar verebilmek için gerekli delilleri toplamaktır.

Soruşturma aşamasında hakkında suç şüphesi bulunan kişiye şüpheli denir. Kamu davası açıldıktan sonra ise bu kişi sanık sıfatını alır.

CEZA SORUŞTURMASI NASIL BAŞLAR?

Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hali öğrenir öğrenmez işin gerçeğini araştırmaya başlar. Soruşturma genel olarak şu yollarla başlayabilir:

• Mağdur veya herhangi bir kişi tarafından yapılan suç duyurusu veya şikâyet,
• Kolluğun olaya müdahale etmesi ve durumu Cumhuriyet savcısına bildirmesi,
• Savcılığın suç şüphesini kendiliğinden öğrenmesi,
• Kamu kurumlarının görevleri sırasında öğrendikleri suçları bildirmesi.

Bazı suçlar ise şikâyete bağlıdır. Bu suçlarda mağdurun şikâyeti olmadan soruşturma yapılamaz. Şikâyet süresi, kural olarak fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır.

SORUŞTURMA AŞAMASINDA NE YAPILIR?

Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısı, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplamakla ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür. Bu aşamada yapılan başlıca işlemler şunlardır:

İfade Alınması

Şüphelinin, mağdurun ve tanıkların ifadeleri kolluk veya Cumhuriyet savcısı tarafından alınır. Şüpheli, ifade sırasında müdafi yardımından yararlanma ve susma hakkına sahiptir.

Delillerin Toplanması

Kamera kayıtları, HTS kayıtları, banka kayıtları, adli tıp raporları, bilirkişi raporları ve olay yeri inceleme tutanakları gibi deliller toplanır.

Koruma Tedbirleri

Soruşturma sırasında gözaltı, arama, elkoyma, iletişimin denetlenmesi, adli kontrol ve tutuklama gibi koruma tedbirlerine başvurulabilir. Tutuklama, adli kontrol ve arama gibi tedbirler kural olarak sulh ceza hâkimliği kararıyla uygulanır.

Bilirkişi İncelemesi

Çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde bilirkişi incelemesi yaptırılabilir. Örneğin yaralanmanın niteliği, belgenin sahte olup olmadığı veya dijital verilerin incelenmesi bilirkişi raporuyla belirlenebilir.

SORUŞTURMANIN GİZLİLİĞİ NEDİR?

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 157. maddesine göre, kanunun başka hüküm koyduğu haller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir.

Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir. Ancak dosyanın incelenmesi soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla bu yetki kısıtlanabilir. Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanaklar, bilirkişi raporları ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu adli işlemlere ilişkin tutanaklar bu kısıtlamanın dışındadır.

CEZA SORUŞTURMASI NASIL SONA ERER?

Soruşturma, Cumhuriyet savcısının vereceği kararlardan biriyle sona erer:

İddianame Düzenlenmesi

Toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa, Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek kamu davası açar. İddianamenin mahkemece kabulüyle kovuşturma evresi başlar. Konuyla yakından ilgili olan Kayseri Tapu Avukatı başlığı da ayrıca incelenebilir.

Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (KYOK)

Kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması halinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir. Bu karar, halk arasında takipsizlik kararı olarak da bilinir.

Suçtan zarar gören, bu karara karşı kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.

Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi

Kanunda öngörülen şartların varlığı halinde Cumhuriyet savcısı, yeterli şüphe bulunsa bile kamu davasının açılmasını beş yıl süreyle erteleyebilir. Bu kurum, üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlar bakımından ve kanundaki diğer şartların bulunması halinde uygulanabilir.

SORUŞTURMA AŞAMASINDA UZLAŞTIRMA

Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda Cumhuriyet savcısı, iddianame düzenlemeden önce dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir. Şüpheli ile mağdurun uzlaşması ve şüphelinin edimini yerine getirmesi halinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir.

Uzlaştırma teklifinin reddedilmesi veya uzlaşmanın sağlanamaması halinde soruşturmaya devam edilir.

Önemli: Soruşturma aşamasında verilen ifadeler ve toplanan deliller kovuşturma aşamasında da değerlendirilir. Bu nedenle soruşturmanın ilk aşamalarından itibaren sürecin dikkatli şekilde takip edilmesi önem taşır.

CEZA SORUŞTURMASI HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR

Hakkımda Soruşturma Olup Olmadığını Nasıl Öğrenebilirim?

Soruşturmanın gizli olması nedeniyle her soruşturma e-Devlet üzerinden görüntülenemeyebilir. Kişi, avukatı aracılığıyla UYAP sistemi üzerinden veya ilgili Cumhuriyet başsavcılığına başvurarak bilgi edinmeye çalışabilir.

Soruşturma Aşamasında Avukat Tutmak Zorunlu mu?

Kural olarak zorunlu değildir. Ancak alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda, çocuklarda ve kendini savunamayacak durumda olanlarda müdafi görevlendirilmesi zorunludur.

Soruşturma Aşamasında Susma Hakkı Kullanılabilir mi?

Evet. Şüpheli, hakkındaki suçlamalara ilişkin açıklamada bulunmama hakkına sahiptir. Susma hakkının kullanılması aleyhe delil olarak değerlendirilemez.

Takipsizlik Kararına İtiraz Süresi Ne Kadardır?

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir.

Soruşturma Aşamasında Şikâyetten Vazgeçilebilir mi?

Şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten vazgeçilebilir ve bu durumda kural olarak soruşturma sona erer. Şikâyete bağlı olmayan suçlarda ise şikâyetten vazgeçme soruşturmayı sona erdirmez.

Soruşturma Aşamasında Tutuklama Kararı Verilebilir mi?

Evet. Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olgular ve kanunda sayılan tutuklama nedenleri bulunması halinde, Cumhuriyet savcısının talebi üzerine sulh ceza hâkimliği tutuklama kararı verebilir.

CEZA SORUŞTURMASINDA AVUKAT DESTEĞİ

Ceza soruşturması; ifade, gözaltı, arama, elkoyma, tutuklama, delil toplama ve savcılık kararlarına itiraz gibi birçok işlemi kapsar. Soruşturma aşamasında yapılan bir hata veya kaçırılan bir süre, sonraki aşamalarda telafisi güç sonuçlar doğurabilir.

Avukat Alperen Eren, ceza hukuku kapsamında soruşturma aşamasında ifade sürecinin takibi, koruma tedbirlerine itiraz, delillerin toplanmasına yönelik talepler ve savcılık kararlarına itiraz konularında avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır. Soruşturma dosyasının somut olayın özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmesi, hak kayıplarının önlenmesi bakımından önem taşımaktadır.

Not: Ceza hukukunda uygulanacak hükümler ve süreler somut olayın özelliklerine ve yürürlükteki mevzuata göre değişebileceğinden, soruşturma süreci söz konusu olduğunda hukuki durumun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.