Av. Alperen Eren

Kayseri’de iş sözleşmesi imzalayacak veya mevcut iş sözleşmesinden kaynaklanan bir sorun yaşayan işçi ve işverenler, iş sözleşmesinin türleri, şekil şartı, deneme süresi, çalışma koşulları, fesih ve işçilik alacakları konularında hukuki destek alabilir. Avukat Alperen Eren, iş hukuku kapsamında iş sözleşmelerinin hazırlanması, incelenmesi ve iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır.

• WhatsApp

İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Bir sözleşmenin iş sözleşmesi sayılması için iş görme, ücret ve bağımlılık unsurlarının birlikte bulunması gerekir.

İş sözleşmesi kural olarak özel bir şekle bağlı değildir ve sözlü olarak da kurulabilir. Ancak süresi bir yıl veya daha fazla olan belirli süreli iş sözleşmelerinin yazılı yapılması gerekir. Yazılı sözleşme yapılmayan hallerde işveren, işçiye en geç iki ay içinde çalışma koşullarını gösteren yazılı bir belge vermekle yükümlüdür.

Bu yazıda iş sözleşmesinin unsurları, türleri, deneme süresi, tarafların hak ve borçları ile iş sözleşmesinin sona ermesi ele alınmaktadır.

İŞ SÖZLEŞMESİ NEDİR?

İş sözleşmesi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 8. maddesinde tanımlanmıştır. İş Kanunu kapsamı dışında kalan iş ilişkilerinde ise Türk Borçlar Kanunu’ndaki hizmet sözleşmesi hükümleri uygulanır.

İş sözleşmesi, işçiyi koruma amacı taşıyan iş hukuku kurallarının uygulanmasının başlangıç noktasıdır. Kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık izin, fazla çalışma ücreti ve işe iade gibi hakların doğup doğmayacağı büyük ölçüde iş sözleşmesinin varlığına ve türüne bağlıdır.

İŞ SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI NELERDİR?

Bir sözleşmenin iş sözleşmesi sayılabilmesi için şu üç unsurun birlikte bulunması gerekir:

• İş görme: İşçinin belirli bir işi yapmayı üstlenmesi,
• Ücret: İşverenin iş karşılığında ücret ödemeyi üstlenmesi,
• Bağımlılık: İşçinin, işverenin talimatları doğrultusunda ve onun gözetim ve denetimi altında çalışması.

Bağımlılık unsuru, iş sözleşmesini eser (yapım) veya vekalet gibi diğer iş görme sözleşmelerinden ayıran temel ölçüttür. Sözleşmenin adı ne olursa olsun, bu unsurlar varsa ilişki iş sözleşmesi olarak değerlendirilebilir.

İŞ SÖZLEŞMESİ YAZILI MI OLMALIDIR?

İş sözleşmesi, kanunda aksi belirtilmedikçe özel bir şekle bağlı değildir. Ancak:

• Süresi bir yıl veya daha fazla olan belirli süreli iş sözleşmeleri yazılı şekilde yapılmalıdır.
• Yazılı sözleşme yapılmayan hallerde işveren, en geç iki ay içinde işçiye genel ve özel çalışma koşullarını, günlük veya haftalık çalışma süresini, temel ücret ve ücret eklerini, ödeme dönemini, belirli süreli ise süresini ve fesih hükümlerini gösteren yazılı bir belge vermekle yükümlüdür.
• Rekabet yasağı kararlaştırılacaksa bunun yazılı yapılması gerekir.

Yazılı sözleşme bulunmaması işçinin haklarını ortadan kaldırmaz. İşçi, iş ilişkisini tanık, banka kayıtları ve SGK kayıtları gibi her türlü delille ispat edebilir.

İŞ SÖZLEŞMESİ TÜRLERİ NELERDİR?

Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi

Bir süreye bağlı olarak yapılmayan iş sözleşmeleridir. İş hayatında esas olan belirsiz süreli iş sözleşmesidir.

Belirli Süreli İş Sözleşmesi

Belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması ya da belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak yapılan sözleşmelerdir. Esaslı bir neden olmadıkça belirli süreli iş sözleşmesi birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz; aksi halde sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir.

Kısmi Süreli İş Sözleşmesi

İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlendiği sözleşmelerdir. Kısmi süreli çalışan işçiye, haklı bir neden olmadıkça sırf kısmi süreli çalıştığı için farklı işlem yapılamaz.

Çağrı Üzerine Çalışma

İşçinin yapmayı üstlendiği işle ilgili olarak kendisine ihtiyaç duyulması halinde iş görme ediminin yerine getirileceğinin kararlaştırıldığı, yazılı olarak yapılan kısmi süreli iş sözleşmesidir.

Deneme Süreli İş Sözleşmesi

Taraflar iş sözleşmesine deneme kaydı koyabilir. Deneme süresi en çok iki ay olabilir; toplu iş sözleşmeleriyle bu süre dört aya kadar uzatılabilir. Deneme süresi içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. İşçinin çalıştığı günlere ait ücret ve diğer hakları saklıdır.

İŞÇİNİN VE İŞVERENİN BORÇLARI

İşçinin Borçları

İşçinin başlıca borçları; iş görme, işi özenle yapma, işverene sadakat gösterme, işverenin talimatlarına uyma ve işyeri sırlarını koruma borçlarıdır.

İşverenin Borçları

İşverenin başlıca borçları ise;

• Ücreti zamanında ve eksiksiz ödemek,
• İşçiyi gözetmek ve iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak,
• Eşit davranma ilkesine uymak,
• İşçiyi sosyal güvenlik sistemine bildirmek,
• Yıllık izin ve diğer yasal hakları sağlamaktır.

İşveren, çalıştırdığı kişiyi kural olarak çalışmaya başlatmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirmekle yükümlüdür.

İŞ SÖZLEŞMESİ NASIL SONA ERER?

İş sözleşmesi; belirli süreli sözleşmede sürenin dolması, tarafların anlaşması (ikale), işçinin ölümü veya taraflardan birinin feshi ile sona erebilir.

Belirsiz süreli iş sözleşmelerinde fesih için İş Kanunu’nda öngörülen bildirim süreleri şunlardır:

• İşi altı aydan az sürmüş işçi için iki hafta,
• İşi altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş işçi için dört hafta,
• İşi bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş işçi için altı hafta,
• İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için sekiz hafta.

Bu sürelere uyulmaması halinde ihbar tazminatı gündeme gelir. Kanunda sayılan haklı nedenlerin varlığı halinde ise sözleşme bildirim süresi beklenmeden derhal feshedilebilir. Şartları sağlayan işçiler bakımından ayrıca kıdem tazminatı ve işe iade hakları söz konusu olabilir.

İŞ SÖZLEŞMESİ HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR

Yazılı İş Sözleşmesi Yapılması Zorunlu mu?

Kural olarak zorunlu değildir. Ancak süresi bir yıl veya daha fazla olan belirli süreli iş sözleşmelerinin yazılı yapılması gerekir. Yazılı sözleşme yoksa işverenin çalışma koşullarını gösteren yazılı belge vermesi gerekir.

İş Sözleşmesi İmzalamadan Çalışan İşçinin Hakları Var mı?

Evet. Yazılı sözleşme bulunmaması işçinin kanundan doğan haklarını ortadan kaldırmaz. İş ilişkisinin varlığı her türlü delille ispat edilebilir.

Deneme Süresi En Fazla Ne Kadar Olabilir?

Deneme süresi en çok iki aydır. Toplu iş sözleşmeleriyle bu süre dört aya kadar uzatılabilir.

Belirli Süreli İş Sözleşmesi Belirsiz Süreliye Dönüşür mü?

Esaslı bir neden olmadan belirli süreli iş sözleşmesinin zincirleme şekilde yenilenmesi halinde sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir.

İş Sözleşmesinde Rekabet Yasağı Geçerli mi?

Yazılı olarak yapılması ve kanundaki şartları taşıması halinde geçerlidir. Rekabet yasağı yer, zaman ve iş türü bakımından sınırlandırılmalıdır.

İşveren İş Sözleşmesindeki Çalışma Koşullarını Değiştirebilir mi?

Çalışma koşullarında esaslı değişiklik, işçiye yazılı olarak bildirilmeli ve işçinin yazılı kabulü alınmalıdır. İşçinin altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmediği değişiklik işçiyi bağlamaz.

İŞ SÖZLEŞMESİNDE AVUKAT DESTEĞİ

İş sözleşmesinin türü, içerdiği hükümler ve yazılı olup olmaması; kıdem ve ihbar tazminatı, işe iade, fazla çalışma ve rekabet yasağı gibi konularda doğrudan sonuç doğurur. Sözleşmedeki hatalı veya kanuna aykırı hükümler, ileride işçi ve işveren arasında ciddi uyuşmazlıklara neden olabilir.

Kayseri iş hukuku avukatı Avukat Alperen Eren, iş sözleşmelerinin hazırlanması ve incelenmesi, fesih süreçleri, kıdem ve ihbar tazminatı, işe iade ve işçilik alacakları konularında işçi ve işverenlere avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır. İş ilişkisinin somut özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmesi, hak kayıplarının önlenmesi bakımından önem taşımaktadır.

Not: İş hukukunda uygulanacak hükümler ve süreler iş ilişkisinin türüne ve yürürlükteki mevzuata göre değişebileceğinden, hukuki durumun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.