Kayseri’de idarenin bir işlemi veya eylemi nedeniyle zarara uğrayan kişiler, idareye karşı tazminat başvurusu, tam yargı davasının açılması, dava açma süreleri, hizmet kusuru ve kusursuz sorumluluk konularında hukuki destek alabilir. Avukat Alperen Eren, idare hukuku kapsamında idarenin sorumluluğundan doğan tam yargı davalarında sürecin hukuki açıdan değerlendirilmesi ve yürütülmesine yönelik avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır.
📋 İçindekiler
Tam yargı davası, idarenin bir işlemi veya eylemi nedeniyle kişisel hakları doğrudan zarar gören kişilerin, bu zararın maddi ve manevi tazminat olarak giderilmesi için idare mahkemesinde açtığı davadır. Dava, zararın idari bir işlemden mi yoksa idari bir eylemden mi doğduğuna göre farklı usullerle açılır.
Zarar bir idari işlemden doğmuşsa, tam yargı davası iptal davasıyla birlikte veya iptal davası sonuçlandıktan sonra açılabilir. Zarar bir idari eylemden doğmuşsa, önce eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurulması, başvurunun reddedilmesi veya cevap verilmemesi halinde dava açılması gerekir.
Bu yazıda tam yargı davasının ne olduğu, hangi hallerde açılabileceği, süreler, idarenin sorumluluk türleri ve görevli mahkeme ele alınmaktadır.
TAM YARGI DAVASI NEDİR?
Tam yargı davası, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinde düzenlenen idari dava türlerinden biridir. Kanuna göre tam yargı davaları, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılır.
Anayasa’nın 125. maddesi uyarınca idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür. Tam yargı davası bu yükümlülüğün yargısal yoludur.
İptal Davasından Farkı
- İptal davası, hukuka aykırı idari işlemin ortadan kaldırılmasını amaçlar ve menfaat ilişkisi yeterlidir.
- Tam yargı davası ise zararın tazminini amaçlar ve davacının kişisel bir hakkının doğrudan ihlal edilmiş olmasını gerektirir.
HANGİ HALLERDE TAM YARGI DAVASI AÇILABİLİR?
Uygulamada tam yargı davalarına sıkça konu olan durumlar şunlardır:
- Kamu hastanelerinde tıbbi hata iddiaları (hizmet kusuru),
- Belediyenin yol, kaldırım veya çukurlarla ilgili bakım eksikliği nedeniyle meydana gelen kazalar,
- Hukuka aykırı olduğu yargı kararıyla tespit edilen atama, görevden alma veya disiplin işlemleri nedeniyle uğranılan maddi kayıplar,
- İmar işlemleri veya ruhsat iptalleri nedeniyle doğan zararlar,
- Kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında vatandaşa verilen zararlar,
- Terör eylemleri gibi toplumsal risklerden doğan zararlar (kanunda öngörülen özel başvuru yolları saklı kalmak üzere).
Her olayda idarenin sorumluluğunun doğup doğmadığı, zarar ile idari faaliyet arasındaki illiyet bağı dikkate alınarak ayrıca değerlendirilir.
İDARENİN SORUMLULUK TÜRLERİ
Hizmet Kusuru
Kamu hizmetinin hiç işlememesi, geç işlemesi veya kötü işlemesi halinde idarenin hizmet kusurundan söz edilir. Bu durumda zarardan idare sorumludur. Hizmet kusuru, idarenin sorumluluğunun asıl ve en yaygın dayanağıdır. Aynı çerçevede Memurlukta Göreve İade Davası Nedir hususu da göz önünde bulundurulmalıdır.
Kusursuz Sorumluluk
Bazı hallerde idare, kusuru bulunmasa bile zarardan sorumlu tutulabilir. Tehlikeli faaliyetlerden doğan risk ilkesi ve kamu yararı için belirli kişilere yüklenen olağan dışı külfetlerden doğan fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi bu kapsamda değerlendirilir.
Kamu Görevlisinin Kusuru
Kamu görevlilerinin görevleri sırasında verdikleri zararlar için tazminat davası, Anayasa gereği kural olarak ilgili kamu görevlisine değil idareye karşı açılır. İdare, ödediği tazminat için kusurlu kamu görevlisine rücu edebilir.
TAM YARGI DAVASI AÇMA SÜRELERİ
İdari İşlemden Doğan Zararlarda
İdari işlemden hakları ihlal edilenler;
- İptal davasıyla birlikte tam yargı davasını doğrudan açabilir,
- Ya da önce iptal davası açıp, bu davanın sonucunda verilen kararın tebliğinden itibaren dava açma süresi içinde tam yargı davası açabilir,
- Yahut işlemin uygulanması üzerine dava açma süresi içinde tam yargı davası açabilir.
İdare mahkemelerinde genel dava açma süresi 60 gündür.
İdari Eylemden Doğan Zararlarda
İdari eylem nedeniyle zarar görenler, doğrudan dava açmadan önce idareye başvurmak zorundadır. Başvuru;
- Eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl içinde,
- Her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde
yapılmalıdır. İdare başvuruyu reddederse veya kanunda öngörülen süre içinde cevap vermezse, ret tarihinden veya sürenin dolmasından itibaren dava açma süresi içinde idare mahkemesinde dava açılabilir.
Önemli: İdari eylemlerden doğan zararlarda idareye ön başvuru yapılmadan doğrudan açılan davalar usulden reddedilebilir. Süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan başvuru tarihlerinin belgelenmesi önemlidir.
TAM YARGI DAVASINDA NELER TALEP EDİLEBİLİR?
- Maddi tazminat: Tedavi giderleri, iş göremezlik kaybı, destekten yoksun kalma, mal kaybı ve yoksun kalınan kazançlar gibi gerçek zararlar,
- Manevi tazminat: Kişinin yaşadığı elem, keder ve üzüntünün karşılığı olarak,
- Faiz: Kural olarak idareye başvuru tarihinden veya dava tarihinden itibaren yasal faiz.
Zararın dava açılırken tam olarak belirlenemediği durumlarda, dava dilekçesindeki miktar bilirkişi incelemesinden sonra kanunda öngörülen şekilde artırılabilir. Bu süreçle bağlantılı olarak İş Sözleşmesi Nasıl Feshedilir konusu da değerlendirilmelidir.
GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME
Tam yargı davalarında görevli mahkeme kural olarak idare mahkemesidir. Ancak bazı zararlar kanunda adli yargının görev alanına bırakılmıştır. Örneğin kamu idarelerine ait araçların sebep olduğu trafik kazalarından doğan tazminat davaları kural olarak adli yargıda görülür. Bu nedenle davanın hangi yargı yerinde açılacağının doğru belirlenmesi büyük önem taşır.
Yetkili idare mahkemesi, uyuşmazlığın niteliğine göre İdari Yargılama Usulü Kanunu’ndaki yetki kurallarına göre belirlenir. Kayseri’de meydana gelen olaylar ve Kayseri’deki idarelerin işlemleri bakımından dava çoğu zaman Kayseri İdare Mahkemesinde açılır.
TAM YARGI DAVASI HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR
Tam Yargı Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Tam yargı davası kural olarak idare mahkemesinde açılır. Kanunun adli yargıya bıraktığı bazı zararlar ise adli yargıda görülür.
Tam Yargı Davası Açma Süresi Ne Kadardır?
İşlemden doğan zararlarda genel dava açma süresi 60 gündür. Eylemden doğan zararlarda ise önce öğrenmeden itibaren bir yıl ve her halde beş yıl içinde idareye başvurulmalıdır.
Tam Yargı Davası Açmadan Önce İdareye Başvurmak Zorunlu mu?
İdari eylemlerden doğan zararlarda idareye ön başvuru zorunludur. İdari işlemlerden doğan zararlarda ise iptal davasıyla birlikte doğrudan tam yargı davası açılabilir.
Kamu Görevlisine Karşı Doğrudan Tazminat Davası Açılabilir mi?
Kamu görevlilerinin görevleri sırasında verdikleri zararlar için dava kural olarak idareye karşı açılır. İdare daha sonra kusurlu görevliye rücu edebilir. Uygulamada bu durum çoğu zaman Sözleşme Nasıl İptal Edilir ile birlikte gündeme gelir.
Tam Yargı Davasında Manevi Tazminat İstenebilir mi?
Evet. Kişisel hakların ihlali nedeniyle yaşanan elem ve üzüntü için manevi tazminat talep edilebilir.
Tam Yargı Davası Ne Kadar Sürer?
Süre, bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediğine, dosyanın kapsamına ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. İstinaf ve temyiz aşamaları da toplam süreyi etkiler.
TAM YARGI DAVASINDA AVUKAT DESTEĞİ
Tam yargı davası; zararın kaynağının işlem mi eylem mi olduğunun belirlenmesi, ön başvuru zorunluluğu, hak düşürücü süreler, görevli yargı yerinin tespiti ve zararın bilirkişi aracılığıyla hesaplanması gibi teknik konuları içerir. Bu aşamalardan birinde yapılacak bir hata, davanın usulden reddine yol açabilir.
Kayseri idare hukuku avukatı Avukat Alperen Eren, idareye karşı tazminat başvuruları, tam yargı ve iptal davaları, hizmet kusurundan doğan zararlar ile istinaf ve temyiz süreçleri konusunda avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır. Zararın somut olayın özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmesi, hak kayıplarının önlenmesi bakımından önem taşımaktadır.
Not: İdare hukukunda uygulanacak hükümler, görevli yargı yeri ve dava açma süreleri uyuşmazlığın türüne ve özel kanunlara göre değişebileceğinden, hukuki durumun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.
