Av. Alperen Eren

Kayseri’de borçlu olmadığı halde hakkında icra takibi başlatılan veya böyle bir takip riskiyle karşı karşıya olan kişi ve şirketler, menfi tespit davası, ihtiyati tedbirle takibin durdurulması, teminat, istirdat davası ve kötü niyet tazminatı konularında hukuki destek alabilir. Avukat Alperen Eren, icra ve iflas hukuku kapsamında menfi tespit ve istirdat davalarında avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır.

• WhatsApp

Menfi tespit davası, bir kişinin borçlu olmadığının mahkeme kararıyla tespit edilmesi için açılan davadır. İcra ve İflas Kanunu’nun 72. maddesine göre bu dava, icra takibinden önce veya takip başladıktan sonra açılabilir. Takip kesinleşmiş olsa bile borçlu, menfi tespit davası açarak borçlu olmadığını ispat etme imkânına sahiptir.

Takipten önce açılan davada mahkeme, alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere teminat karşılığında takibin durdurulmasına yönelik ihtiyati tedbir kararı verebilir. Takipten sonra açılan dava ise takibi durdurmaz; ancak aynı oranda teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi yönünde tedbir kararı verilebilir. Borç takip sırasında ödenirse dava istirdat davası olarak devam eder.

Bu yazıda menfi tespit davasının şartları, ihtiyati tedbir, görevli ve yetkili mahkeme, ispat yükü ve davanın sonuçları ele alınmaktadır.

MENFİ TESPİT DAVASI NEDİR?

Menfi tespit davası, davacının davalıya karşı borçlu olmadığının veya borcun iddia edilen miktarda olmadığının tespitini amaçlayan bir tespit davasıdır. Uygulamada özellikle şu durumlarda açılır:

• Ödenmiş bir borç için icra takibi başlatılması,
• Teminat olarak verilen senet veya çekin takibe konulması,
• İmzanın borçluya ait olmadığı veya senedin sahte olduğu iddiaları,
• Karşılıksız kalan veya bedelsiz senetler,
• Sözleşme gereği doğmamış bir alacağın talep edilmesi,
• Hatır senetleri veya muvazaalı borç ilişkileri.

MENFİ TESPİT DAVASI NE ZAMAN AÇILIR?

Takipten Önce

Kişi, henüz hakkında icra takibi başlatılmadan, borçlu olmadığını düşündüğü bir senet veya iddia nedeniyle menfi tespit davası açabilir. Bu durumda mahkeme, şartları varsa ve alacağın en az yüzde on beşi oranında teminat alınarak, ileride başlatılacak takibin durdurulmasına yönelik ihtiyati tedbir kararı verebilir. Bu süreçle bağlantılı olarak İcra İtirazın Kaldırılması konusu da değerlendirilmelidir.

Takipten Sonra

İcra takibi başladıktan sonra da menfi tespit davası açılabilir. Bu durumda dava takibi kendiliğinden durdurmaz. Ancak borçlu, alacağın en az yüzde on beşi oranında teminat göstererek, icra veznesine giren paranın dava sonuçlanıncaya kadar alacaklıya ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir talep edebilir.

Kesinleşen Takiplerde

Borçlu, ödeme emrine süresinde itiraz etmemiş ve takip kesinleşmiş olsa bile menfi tespit davası açabilir. Takibin kesinleşmesi, borcun varlığı konusunda maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz.

BORÇ ÖDENİRSE DAVA NE OLUR?

Menfi tespit davası devam ederken borçlu, icra takibi baskısıyla borcu ödemek zorunda kalırsa, dava kendiliğinden istirdat davası olarak devam eder. Borçlu, dava sonunda haklı çıkarsa ödediği parayı geri alır. Uygulamada bu durum çoğu zaman İcra İtirazın İptali Davası ile birlikte gündeme gelir.

Menfi tespit davası açılmamışsa, borçlu ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde ayrıca istirdat davası açarak ödediği parayı geri isteyebilir.

GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME

Menfi tespit davasında görevli mahkeme, uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir:

• Genel alacaklar için asliye hukuk mahkemesi,
• Ticari uyuşmazlıklar ve kambiyo senetlerine ilişkin davalar için kural olarak asliye ticaret mahkemesi,
• Tüketici işlemleri için tüketici mahkemesi,
• İşçilik alacakları için iş mahkemesi.

Yetkili mahkeme, genel yetki kurallarına göre belirlenir. Takipten sonra açılan davalarda ayrıca takibin yapıldığı yer mahkemesi de yetkilidir. Kayseri icra dairelerinde başlatılan takipler için dava Kayseri’deki görevli mahkemede açılabilir.

Arabuluculuk Şartı

Ticari uyuşmazlıklar gibi kanunda öngörülen hallerde menfi tespit davası açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu olabilir. Bu şartın somut uyuşmazlık bakımından ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

MENFİ TESPİT DAVASINDA İSPAT YÜKÜ

Kural olarak alacaklı olduğunu iddia eden davalı, alacağın varlığını ispatla yükümlüdür. Ancak davalının elinde imzası inkâr edilmeyen bir senet veya çek bulunuyorsa, bu belgenin bedelsiz olduğunu, teminat amaçlı verildiğini veya borcun ödendiğini ispat yükü davacı borçluya geçer. Benzer bir değerlendirme İcra Takibine İtiraz Edilmezse bakımından da yapılır.

Senede karşı iddiaların senetle ispatı kuralı da dikkate alınmalıdır. Kanunda belirlenen parasal sınırın üzerindeki hukuki işlemlere karşı iddiaların tanıkla ispatı kural olarak mümkün değildir.

MENFİ TESPİT DAVASINDA TAZMİNAT

• Dava borçlu lehine sonuçlanırsa ve alacaklının takipte haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, alacaklı aleyhine alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilir.
• Dava borçlu aleyhine sonuçlanırsa ve ihtiyati tedbir nedeniyle alacaklının alacağını almakta gecikmesi söz konusu olmuşsa, borçlu aleyhine de aynı oranda tazminata hükmedilebilir.

MENFİ TESPİT DAVASI KAZANILIRSA NE OLUR?

• Borçlu olmadığı tespit edilen kişi hakkındaki icra takibi durur ve karar kesinleştiğinde takip dayanağı ortadan kalkar,
• Takip sırasında ödenen paralar varsa bunların iadesine karar verilir,
• Şartları varsa alacaklı aleyhine tazminata hükmedilir.

Karara karşı kanunda öngörülen parasal sınırlar çerçevesinde istinaf yoluna başvurulabilir.

MENFİ TESPİT DAVASI HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR

Menfi Tespit Davası Ne Zaman Açılır?

İcra takibinden önce veya sonra açılabilir. Takip kesinleşmiş olsa bile menfi tespit davası açma imkânı vardır.

Menfi Tespit Davası İcra Takibini Durdurur mu?

Takipten önce açılan davada teminat karşılığında takibin durdurulmasına yönelik tedbir kararı verilebilir. Takipten sonra açılan dava takibi durdurmaz; ancak paranın alacaklıya ödenmemesi yönünde tedbir istenebilir.

Menfi Tespit Davasında Teminat Ne Kadar?

İhtiyati tedbir için alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere teminat istenir.

Teminat Senedi Takibe Konulursa Ne Yapılabilir?

Senedin teminat amacıyla verildiği ve karşılığında bir borç doğmadığı ispat edilerek menfi tespit davası açılabilir.

Menfi Tespit Davası Ne Kadar Sürer?

Süre; delillerin kapsamına, bilirkişi incelemesine ve mahkemenin iş yüküne göre değişir.

Borcu Ödedikten Sonra Dava Açılabilir mi?

Evet. Ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde istirdat davası açılabilir.

MENFİ TESPİT DAVASINDA AVUKAT DESTEĞİ

Menfi tespit davası; teminat miktarının belirlenmesi, ihtiyati tedbir talebinin gerekçelendirilmesi, ispat yükünün doğru değerlendirilmesi ve senede karşı delillerin toplanması gibi teknik unsurlar içerir. Özellikle teminat senetleri ve sahte imza iddialarında hızlı hareket edilmesi önem taşır. Konuyla yakından ilgili olan İcra Takibinde Zamanaşımı başlığı da ayrıca incelenebilir.

Kayseri icra avukatı Avukat Alperen Eren, menfi tespit ve istirdat davaları, ihtiyati tedbir talepleri, sahte imza ve teminat senedi uyuşmazlıkları ile haksız icra takiplerine karşı hukuki başvurular konusunda avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır. Dosyanın somut olayın özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Not: İcra ve iflas hukukunda uygulanacak hükümler, teminat oranları ve süreler yürürlükteki mevzuata göre değişebileceğinden, hukuki durumun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.