Kayseri’de ceza yargılaması devam eden sanıklar ile hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilen kişiler, HAGB şartları, denetim süresi, yükümlülükler, adli sicil kaydı ve HAGB kararına karşı istinaf konularında hukuki destek alabilir. Avukat Alperen Eren, ceza hukuku kapsamında kovuşturma sürecinin ve verilecek hükmün sonuçlarının hukuki açıdan değerlendirilmesine yönelik avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır.
📋 İçindekiler
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), sanık hakkında kurulan mahkûmiyet hükmünün belirli bir denetim süresi boyunca açıklanmaması ve hukuki sonuç doğurmamasıdır. HAGB kararı verilebilmesi için hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olması, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması ve suçtan doğan zararın giderilmiş olması gibi şartlar aranır.
Denetim süresi kural olarak beş yıldır. Sanık bu süre içinde kasıtlı yeni bir suç işlemez ve yükümlülüklere uyarsa, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir. 12 Mart 2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7499 sayılı Kanun ile, 1 Haziran 2024’ten itibaren verilen HAGB kararlarına karşı istinaf yolu açılmış ve sanığın kabulü şartı kaldırılmıştır.
Bu yazıda HAGB’nin ne olduğu, şartları, denetim süresi, sonuçları ve güncel kanun yolu düzenlemesi ele alınmaktadır.
HAGB NEDİR?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinde düzenlenen bir kurumdur. Mahkeme yargılama sonunda sanığı suçlu bulur ve cezasını belirler; ancak bu hükmü açıklamaz. Hüküm, denetim süresi boyunca askıda kalır.
HAGB’nin amacı, özellikle ilk kez suç işleyen ve yeniden suç işlemeyeceği değerlendirilen kişilerin mahkûmiyet hükmünün olumsuz sonuçlarıyla karşılaşmadan topluma kazandırılmasıdır.
HAGB ile Hapis Cezasının Ertelenmesi Arasındaki Fark
Hapis cezasının ertelenmesinde mahkûmiyet hükmü açıklanır ve kesinleşir, yalnızca cezanın infazı ertelenir. HAGB’de ise hüküm hiç açıklanmaz; denetim süresi başarıyla tamamlanırsa hüküm tamamen ortadan kalkar. Bu nedenle HAGB, sanık açısından genellikle daha lehe sonuçlar doğurur. Bu noktada Savcılık Soruşturması Ne Kadar Sürer konusundaki açıklamalarımız da yol gösterici olabilir.
HAGB KARARININ ŞARTLARI NELERDİR?
HAGB kararı verilebilmesi için aşağıdaki şartların birlikte bulunması gerekir:
- Yargılama sonunda hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması,
- Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm edilmemiş olması,
- Mahkemenin, sanığın kişilik özelliklerine ve duruşmadaki tutum ve davranışlarına bakarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması,
- Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın, aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi.
Sanığın ekonomik durumu nedeniyle zararı hemen gideremediği hallerde mahkeme, zararın denetim süresi içinde taksitler halinde ödenmesine karar verebilir.
Önemli: 7499 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikten önce, sanığın HAGB’yi kabul etmemesi halinde bu karar verilemiyordu. Değişiklikle bu şart kaldırılmıştır. Bununla birlikte sanık, HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurabilmektedir.
HAGB HANGİ SUÇLARDA UYGULANMAZ?
Ceza miktarı şartı sağlansa bile Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinin 14. fıkrası uyarınca işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar hakkında HAGB kararı verilemez. Ayrıca denetim süresi içinde kasıtlı bir suç nedeniyle kişi hakkında bir daha HAGB kararı verilemez.
Bir suçun HAGB kapsamında olup olmadığı, suçun niteliğine ve yürürlükteki düzenlemelere göre ayrıca değerlendirilmelidir.
HAGB DENETİM SÜRESİ VE YÜKÜMLÜLÜKLER
HAGB kararı verilen sanık kural olarak beş yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur. Mahkeme bu süre içinde, bir yılı geçmemek üzere, sanığın denetimli serbestlik tedbiri olarak;
- Bir meslek veya sanat sahibi değilse, meslek veya sanat edinmek amacıyla bir eğitim programına devam etmesine,
- Bir kamu kurumunda veya özel olarak başkasının yanında ücret karşılığında çalıştırılmasına,
- Belli yerlere gitmekten yasaklanması, belli yerlere devam etmek konusunda yükümlü kılınması veya uygun göreceği başka yükümlülüklere
karar verebilir. Denetim süresi boyunca sanık hakkında zamanaşımı işlemez.
HAGB KARARININ SONUÇLARI
Denetim Süresi Başarıyla Tamamlanırsa
Sanık denetim süresi içinde kasıtlı yeni bir suç işlemez ve yükümlülüklere uygun davranırsa, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir. Bu durumda sanık hakkında hiçbir mahkûmiyet hükmü kalmaz. Aynı çerçevede Ağır Ceza Mahkemesi Hangi Davalara Bakar hususu da göz önünde bulundurulmalıdır.
Denetim Süresinde Kasıtlı Suç İşlenirse
Sanık denetim süresi içinde kasıtlı yeni bir suç işlerse veya yükümlülüklere aykırı davranırsa, mahkeme hükmü açıklar. Yükümlülüklere aykırılık halinde mahkeme, sanığın durumunu değerlendirerek cezada kanunda öngörülen oranda indirim yapabilir veya şartları varsa cezayı erteleyebilir ya da seçenek yaptırıma çevirebilir.
HAGB Adli Sicile İşlenir mi?
HAGB kararları adli sicil kaydında görünmez. Bu kararlar, yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi halinde verilebilecek özel bir sisteme kaydedilir. Bu nedenle HAGB kararı, işe girişte istenen adli sicil kaydında görünmez.
HAGB KARARINA KARŞI İSTİNAF
7499 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikten önce HAGB kararlarına karşı yalnızca itiraz yoluna başvurulabiliyordu. Anayasa Mahkemesinin bu düzenlemeyi iptal etmesinin ardından yapılan yasal değişiklikle, HAGB kararlarına karşı istinaf yolu açılmıştır.
Buna göre HAGB kararı, bölge adliye mahkemesi tarafından esas yönünden de incelenebilir. İstinaf süresi, kural olarak hükmün açıklanmasından veya tebliğinden itibaren iki haftadır. Bu düzenleme 1 Haziran 2024’ten itibaren verilen kararlara uygulanmaktadır; bu tarihten önce verilen HAGB kararları bakımından geçiş hükümleri dikkate alınmalıdır. Bu süreçle bağlantılı olarak CEZA DAVASINDA AVUKAT TUTMAK ZORUNDA MIYIM konusu da değerlendirilmelidir.
Denetim süresinde yükümlülüklere aykırılık veya yeni suç nedeniyle hükmün açıklanması üzerine verilen kararlara karşı ise kanunda öngörülen kanun yolu ayrıca değerlendirilmelidir.
HAGB HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR
HAGB Sabıka Kaydında Görünür mü?
Hayır. HAGB kararları adli sicil kaydında görünmez; yalnızca yargı mercilerinin erişebildiği özel bir sisteme kaydedilir.
HAGB Denetim Süresi Kaç Yıldır?
Denetim süresi kural olarak beş yıldır.
HAGB Kararına İtiraz Edilebilir mi?
7499 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikten sonra HAGB kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabilmektedir.
HAGB Kararı Verilen Kişi Memur Olabilir mi?
HAGB kararı adli sicilde görünmediğinden, kural olarak işe girişte engel oluşturmaz. Ancak bazı kamu görevlerinde yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında HAGB kararlarının değerlendirilmesi gündeme gelebilir.
HAGB Kararından Sonra Yeni Suç İşlenirse Ne Olur?
Denetim süresi içinde kasıtlı yeni bir suç işlenirse, açıklanması geri bırakılan hüküm açıklanır ve ceza infaz edilebilir.
Zarar Giderilmeden HAGB Verilebilir mi?
Kural olarak zararın giderilmesi gerekir. Ancak sanığın ekonomik durumu elverişli değilse, zararın denetim süresi içinde taksitlerle ödenmesine karar verilebilir.
Sanık HAGB İstemezse Ne Olur?
Değişiklikten önce sanığın kabul etmemesi halinde HAGB kararı verilemiyordu. Güncel düzenlemede bu şart kaldırılmıştır; ancak sanık HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurabilir. Uygulamada bu durum çoğu zaman Ceza Davası Ne Kadar Sürer ile birlikte gündeme gelir.
HAGB KARARLARINDA AVUKAT DESTEĞİ
HAGB kararı sanık açısından avantajlı görünse de, denetim süresi boyunca uyulması gereken yükümlülükler, zararın giderilmesi şartı ve beraat imkânının değerlendirilmesi gibi konular dikkatli bir inceleme gerektirir. Özellikle sanığın suçsuz olduğunu düşündüğü durumlarda HAGB kararına karşı istinaf yolunun değerlendirilmesi önem taşır.
Kayseri ceza avukatı Avukat Alperen Eren, kovuşturma aşamasında savunma, HAGB kararları, istinaf ve temyiz başvuruları ile denetim süresine ilişkin süreçler konusunda avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır. Dosyanın somut olayın özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmesi, hak kayıplarının önlenmesi bakımından önem taşımaktadır.
Not: HAGB’ye ilişkin düzenlemeler son yıllarda Anayasa Mahkemesi kararı ve yasal değişiklikler nedeniyle değişmiştir. Uygulanacak hükümler kararın verildiği tarihe ve somut olayın özelliklerine göre farklılık gösterebileceğinden, hukuki durumun dosya özelinde değerlendirilmesi gerekir.
